Mutlak Yargı
Absolute Judgment
Tanım
Tek bir uyaranın, diğer uyaranlarla veya bir standartla kıyaslanmaksızın, doğrudan belirli bir kategoriye (örneğin parlak, yüksek sesli) yerleştirildiği psikofiziksel değerlendirme süreci.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir kalite kontrol mühendisinin, ekrandan geçen tek bir kumaş parçasını yan yana başka kumaşlar olmadan yalnızca 'kabul edilebilir' veya 'kusurlu' kategorilerine ayırması mutlak yargıya örnektir.
Derin Analiz
Psikofizik ve bilişsel psikoloji bağlamında mutlak yargı, algısal sistemin uyaranları dışsal bir referans olmaksızın içsel kategorilere atama kapasitesini inceler. Signal Detection Theory (Sinyal Saptama Teorisi) ve bilgi işleme modelleri çerçevesinde ele alınır. İnsan beyni, sınırlı kanal kapasitesi nedeniyle mutlak yargılarda genellikle 5 ila 9 kategoriden (Miller'ın Sihirli Sayısı) fazlasını ayırt etmekte zorlanır. Bu süreç, uyaranın duyusal olarak kodlanması ile bellekteki kategorik eşiklerin karşılaştırılmasını gerektiren karmaşık bir bilişsel iş yükü barındırır; bu da uyaran çeşitliliği arttıkça hata payının yükselmesine yol açar.
Etimoloji
Latince 'absolutus' (bağımsız, sınırsız, çözülmüş; ab- 'uzak/-den' + solvere 'çözmek') ve Orta Türkçe 'yargı' (hüküm, takdir kökünden) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Karşılaştırmalı yargı (comparative judgment); mutlak yargıda tekil uyaran bağımsız bir kategoriye atanırken, karşılaştırmalı yargıda iki veya daha fazla uyaran birbirleriyle doğrudan kıyaslanır.