Yargı
Judgment
Tanım
Bireyin kanıtlar arasındaki ilişkileri kavrama, kanıtlardan mantıksal sonuçlar çıkarma ve olaylar ile kişiler hakkında eleştirel değerlendirmeler yapabilme bilişsel kapasitesidir.
Örnek Vaka / Uygulama
Klinik değerlendirme sırasında, ağır bir depresif epizod geçiren hastanın finansal varlıklarını mantıksız bir şekilde tamamen bağışlama kararı alması ve bu kararın sonuçlarını öngörememesi, yargı yetisinin ciddi düzeyde bozulduğuna işaret eden tipik bir vakadır.
Derin Analiz
Yargı, yürütücü işlevlerin (executive functions) ve ön lob (prefrontal cortex) aktivitesinin en üst düzey çıktılarından biridir. Bilişsel psikolojide karar verme süreçlerinin temelini oluştururken; psikofizikte uyarıcıların varlığını veya göreceli büyüklüğünü ayırt etme yeteneği olarak nicel bir boyut kazanır. Klinik bağlamda ise gerçeği değerlendirme yetisiyle doğrudan ilişkilidir. Yargılamanın bozulması (impaired judgment), bireyin kendi güvenliğini, sosyal normları veya rasyonel çıkarımlarını tehlikeye atan kararlar almasıyla karakterizedir ve nöropsikolojik bozuklukların en kritik göstergelerinden biridir.
Etimoloji
Latince 'iudicare' (hüküm vermek, adalet dağıtmak) fiilinden türetilmiş olup, Eski Fransızca 'judgement' yoluyla literatüre geçmiştir.
Karıştırmayın
Karar verme (decision-making) genellikle mevcut seçenekler arasından bir eylem seçmeyi ifade ederken, yargı bu seçeneklerin ve dayanakların bilişsel olarak değerlendirilmesi ve anlamlandırılması sürecidir.