Yönelme Durumu
Dative
Tanım
Bir fiilin dolaylı nesnesini belirten; isimlerin, zamirlerin ve isim tamlamalarının üstlendiği dilbilgisel hâl.
Örnek Vaka / Uygulama
Türkçe 'Çocuğa kitabı verdi' cümle yapısında 'çocuğa' sözcüğü yönelme durumu ekini alarak eylemin yöneldiği hedefi (dolaylı nesneyi) nitelerken; İngilizcede bu durum edatlar veya sözdizimsel sıra ile sağlanır.
Derin Analiz
Dilbilim ve bilişsel psikolojinin alt dalı olan psikolinguistikte yönelme durumu, cümlenin anlamsal yapısında eylemin yöneldiği alıcıyı veya yararlananı kodlayan temel bir sözdizimsel kategoridir. Türkçe gibi eklemeli dillerde '-(y)A' ekiyle açıkça morfimsel karşılık bulurken, modern İngilizce gibi analitik dillerde çekim eklerinin büyük ölçüde kaybolması nedeniyle yapısal olarak yalın hâl veya nesne zamirleriyle (örneğin; 'to me' yapısının yerini alan dolaylı nesne konumları) örtüşür. Bilişsel düzeyde, insan zihninin eylem ile nesne arasındaki yön ve aktarım ilişkisini uzamsal şemalar üzerinden kavramsallaştırmasının dilsel yansımasıdır.
Etimoloji
Latince 'dare' (vermek) fiilinden türetilen 'casus dativus' (verme durumu) tamlamasından günümüze evrilmiştir.
Karıştırmayın
Yalın durum (nominative) ve belirtme durumu (accusative) ile sıklıkla karıştırılır; ayırt edici temel fark, yönelme durumunun doğrudan nesneyi değil, eylemin yöneldiği hedefi veya alıcıyı temsil etmesidir.