Karşıolgusal Düşünme
Counterfactual Thinking
Tanım
Bireylerin geçmişteki olayların gerçekleştiğinden farklı şekillerde sonuçlanmış olabileceğine dair zihinsel simülasyonlar üretme bilişsel süreci.
Örnek Vaka / Uygulama
Trafik kazasından kıl payı kurtulan bir sürücünün, 'Eğer evden beş dakika daha erken çıkmış olsaydım, çarpışma tam benim kapımın üzerinde gerçekleşecekti' diyerek ucuz atlatmanın yarattığı rahatlama hissiyle aşağı yönlü karşıolgusal düşünme üretmesi.
Derin Analiz
Bilişsel bilimler ve karar verme teorisi bağlamında karşıolgusal düşünme, 'Eğer X olmasaydı, Y gerçekleşmezdi' formatındaki koşullu önermelere dayanan üst düzey bir ak yürütme mekanizmasıdır. Bu süreç genellikle iki yöne ayrılır: 'Yukarı yönlü' (upward) karşıolgusal düşünme, gerçeğe kıyasla daha olumlu senaryolar hayal etmeyi içerir ve suçluluk, pişmanlık veya hayal kırıklığı tetiklerken; 'Aşağı yönlü' (downward) karşıolgusal düşünme, daha kötü alternatif senaryolar kurarak rahatlama veya minnettarlık hissi doğurur. Ventromedial prefrontal korteks ve anterior singulat korteks gibi nöral ağlar, bu alternatif gerçekliklerin simülasyonunda ve bunlara eşlik eden duygusal tonun düzenlenmesinde kritik rol oynar.
Etimoloji
İngilizce 'counter-' (karşı, zıt) ve 'factual' (olgusal, gerçeğe dayalı) sözcüklerinin birleşiminden türetilmiştir; kökeni Latince 'contra' (karşı) ve 'factum' (yapılmış şey, olay) kelimelerine dayanır.
Karıştırmayın
Pişmanlık (Regret) kavramı ile sıklıkla karıştırılır; pişmanlık bir duygu durumuyken, karşıolgusal düşünme bu duyguya zemin hazırlayan bilişsel simülasyon mekanizmasının kendisidir.