Koşullu Art Etki
Contingent Aftereffect
Tanım
Bir uyarıcı boyutunun (örneğin renk) algısının, farklı ve bağımsız başka bir uyarıcı boyutuna (örneğin yönelim) bağlı olarak değiştiği görsel algı olgusudur.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir katılımcıya uzun süre kırmızı renkli yatay çizgiler ve ardından yeşil renkli dikey çizgiler gösterilir. Bu adaptasyon sürecinin ardından katılımcıya siyah-beyaz ızgaralar gösterildiğinde, yatay beyaz çizgiler hafif yeşilimsi, dikey beyaz çizgiler ise hafif kırmızımsı görünmeye başlar; çünkü algılanan renk, uyarıcının yönelimine koşullanmıştır.
Derin Analiz
Koşullu art etki, klasik art etkilerden farklı olarak tek bir uyarıcının adaptasyonundan ziyade iki ya da daha fazla uyarıcı özelliğinin eş zamanlı veya ardışık olarak ilişkilendirilmesine dayanır. En bilinen örneği McCollough etkisidir; bu süreçte uzun süreli maruz kalma, primer görsel korteksteki (V1 ve V2) yönelime duyarlı nöron popülasyonları ile renk işleyen mekanizmalar arasında uzun süreli sinaptik plastisite değişiklikleri tetikler. Retinal yorgunluktan ziyade kortikal düzeyde, özellikle hücreler arası çapraz adaptasyon ve sinaptik yeniden ağırlıklandırma mekanizmalarıyla açıklanır.
Etimoloji
Latince 'contingere' (dokunmak, bağlı olmak, -e bağlı olarak gerçekleşmek) kelimesinden türetilen 'contingent' ile Eski İngilizce kökenli 'after' ve 'effect' (etki, sonuç) sözcüklerinin birleşiminden oluşur.
Karıştırmayın
Standart renk art etkisi (retinal yorgunluk kaynaklı ardıl görüntüler) ile karıştırılır; standart art etkiler uyarıcının şeklinden bağımsızdır ve zıt renkleri üretir, oysa koşullu art etki karmaşık özelliklerin eşleşmesini gerektirir ve saatler ya da günler sürebilir.