Çapraz Adaptasyon
Cross-adaptation
Tanım
Bir uyarıcıya maruz kalıp adapte olmanın, farklı ancak ilişkili ikinci bir uyarıcıya karşı duyarlılığı değiştirme durumu.
Örnek Vaka / Uygulama
Laboratuvar ortamında bir katılımcının dili yoğun bir sitrik asit solüsyonuna maruz bırakılarak tat adaptasyonu sağlanır. Ardından katılımcıya sunulan zayıf hidroklorik asit çözeltisinin ekşilik eşiğinin, adaptasyon öncesine kıyasla önemli ölçüde azaldığı veya tadının farklı algılandığı gözlemlenir.
Derin Analiz
Duyu fizyolojisi ve psikofizikte, reseptör düzeyindeki duyarsızlaşmanın veya merkezi sinir sistemindeki sinaptik yorgunluğun bir tezahürüdür. Özellikle tat, koku ve somatosasomal sistemlerde, benzer biyokimyasal yolları veya aynı reseptör alt tiplerini aktive eden farklı moleküllerin birbirlerinin algı eşiğini manipüle etmesiyle gerçekleşir. Örneğin, belirli bir kimyasal bileşiğe uzun süre maruz kalan koku veya tat reseptör hücreleri, benzer yapıdaki başka bir uyarıcıya karşı ya daha az duyarlı hale gelir (çapraz duyarsızlaşma) ya da istisnai durumlarda duyarlılık kazanabilir. Bu mekanizma, duyusal sistemlerin dinamik kodlama kapasitesini ve sinirsel adaptasyonun çapraz reaktivite sınırlarını anlamada kritiktir.
Etimoloji
Latince 'crux' (çapraz/kesişen) kökünden türetilen 'cross' ile Latince 'adaptare' (uyum sağlamak, uydurmak) fiilinden gelen 'adaptation' kelimelerinin birleşiminden oluşur.
Karıştırmayın
Duyusal adaptasyon (tek bir uyarıcının sürekli verilmesiyle o uyarıcıya karşı duyarlılığın azalması) ile karıştırılır; çapraz adaptasyonda ise uyarıcılar farklıdır.