Arkipalyum
Archipallium
Tanım
Filogenetik açıdan beyin korteksinin en eski evrimsel katmanını ve yapısal olarak allocortex ile eşanlamlı olan alanı ifade eden nöroanatomik terim.
Örnek Vaka / Uygulama
Laboratuvar ortamında, kemirgenler üzerinde yapılan bir lezyon çalışmasında arkipalyumun temel bileşeni olan hipokampal formasyonun tahrip edilmesi, deneklerin karmaşık labirentlerde yön bulma (mekânsal bellek) yeteneklerini tamamen yitirmesine, ancak temel hayatta kalma reflekslerinin korunmasına yol açar.
Derin Analiz
Arkipalyum, omurgalıların evrim tarihinde neokorteksten (isokorteks) çok daha önce beliren, genellikle limbik sistemle ve koku duyusu (olfaksiyon) işleme süreçleriyle doğrudan ilişkili olan kortikal bölgedir. Histolojik olarak neokorteksin tipik altı katmanlı (heksalaminar) mimarisine sahip değildir; bunun yerine üç veya dört katmanlı (tri/tetralaminar) bir yapı sergiler. Güncel nörobiyolojik sınıflandırmalarda 'allocortex' terimi altında incelenen bu yapı; hipokampus, girus dentatus ve koku soğancığı devrelerini kapsar. Duygusal düzenleme, içgüdüsel davranışlar, mekânsal hafıza ve konsolidasyon süreçlerinde kritik modülatör rollere sahiptir.
Etimoloji
Antik Yunanca 'arkhi-' (en eski, ilk, ilkel) ve Latince 'pallium' (örtü, pelerin, beyin örtüsü) sözcüklerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Neokorteks (isokorteks) ile sıklıkla karıştırılır; neokorteks daha yeni evrimleşmiş altı katmanlı bilişsel alanı temsil ederken, arkipalyum üç katmanlı ilkel kortikal dokuyu ifade eder.