Abdüksiyon
Abduction
Tanım
Bir uzvun veya vücut bölümünün anatomik orta hattan uzaklaşma hareketidir; aynı zamanda Peirceçı mantıkta gözlemlenen bir olguyu açıklamak üzere olası hipotez üretme sürecini (çıkarım) tanımlar.
Örnek Vaka / Uygulama
Fizyoterapi muayenesinde hastanın kolunu yana doğru, gövdeden 90 derece yukarı kaldırarak omuz abdüksiyon hareketini gerçekleştirmesi istenir. Bilişsel düzeyde ise hastada ani gelişen amnezi tablosunu inceleyen bir klinisyenin, mevcut nörolojik bulguları açıklamak için geçici bir 'anksiyete kaynaklı disosiyasyon' hipotezi kurması bir abdüktif akıl yürütme örneğidir.
Derin Analiz
Anatomi ve kinesiyoloji bağlamında abdüksiyon, eklem ekseni etrafında gerçekleşen ve kemik yapının sagital düzlemdeki orta hattan lateral yönde uzaklaşmasını sağlayan bir motor eylemdir. Bu hareketi agonist olarak tetikleyen kas grupları 'abduktor' olarak adlandırılır (örneğin omuz ekleminde m. deltoideus). Bilişsel bilim ve felsefede ise (özellikle Charles Sanders Peirce terminolojisinde) abdüksiyon, tümdengelim (dedüksiyon) ve tümevarımdan (indüksiyon) ayrılan üçüncü bir akıl yürütme biçimidir. Verilen bir bulguyu en iyi açıklayacak hipotezi sezgisel ve mantıksal bir sıçramayla öne sürme mekanizmasını temsil eder. Klinikte ise bazen zorla alıkoyma (kaçırma) suç eylemlerini tanımlamak için de adli psikoloji literatüründe yer bulur.
Etimoloji
Latince 'ab-' (uzaklaşma, dışarı) ve 'ducere' (çekmek, götürmek) fiillerinin birleşiminden türetilmiştir; kelime anlamı olarak 'uzaya veya orta hattan uzağa çekme' sürecini ifade eder.
Karıştırmayın
Addüksiyon ile sıklıkla karıştırılır; addüksiyon uzvun orta hatta yaklaşmasıdır. Tümevarım ve tümdengelim ile karıştırılan abdüksiyon ise veriden hipoteze doğru yapılan en olası açıklamayı bulma çıkarımıdır.