Koşullu Refleks
Conditioned Reflex
Tanım
Doğuştan var olmayan, nötr bir uyarıcının, koordine edilmiş eşleşmeler yoluyla biyolojik olarak anlamlı bir uyarıcıyla ilişkilendirilmesi sonucu kazanılan otomatize davranışsal yanıt.
Örnek Vaka / Uygulama
Laboratuvar ortamında bir köpeğe her et verilmeden hemen önce zil çalındığında, bir süre sonra köpek sadece zil sesini duyduğunda bile salya salgılamaya başlar. Günlük hayatta ise hastane ortamında kemoterapi alan bir hastanın, henüz tedavi odasına girmeden sadece koridordaki antiseptik kokusunu aldığında bulantı hissetmesi klasik bir koşullu refleks örneğidir.
Derin Analiz
Pavlovsal (klasik) koşullamanın temel yapı taşını oluşturan koşullu refleks, organizmanın çevresel ipuçlarına karşı adaptif bir hazırlık geliştirmesini sağlayan nörofizyolojik bir süreçtir. Başlangıçta hiçbir tepki uyandırmayan nötr uyarıcı (örneğin bir zil sesi), kousuz uyarıcı (yiyecek) ile tekrar eden eşleşmeler (bitişiklik ve zamanlama ilkeleri) sayesinde kortikal düzeyde sinaptik plastisite yaratarak tek başına tetikleyici güç kazanır. Nöral temelde, amigdala ve hipokampal devrelerin aracılık ettiği bu süreç, eski yanıtın yeni bir tetikleyiciye transfer edilmesinden ibaret olmayıp, yeni bir geçici sinaptik yolun inşasını ifade eder.
Etimoloji
Latince 'condicio' (koşul, şart) ve 'reflectere' (geri bükmek, yansıtmak) sözcüklerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Koşullu tepki (conditioned response) ile sıklıkla eş anlamlı kullanılır; ancak koşullu refleks daha çok omurilik veya otonom sinir sistemi düzeyindeki istemsiz ve doğrudan motor/glandüler yanıtları kapsarken, koşullu tepki daha geniş bir davranış repertuarını ifade edebilir. Edimsel (operant) koşullanma ile de karıştırılır; burada organizma pasif bir alıcıdır ve davranışın sonucu değil, uyarıcının ardışıklığı esastır.