Katkısal Faktörler Yöntemi
Additive-factors Method
Tanım
İki bağımsız değişkenin aynı ya da farklı bilişsel işlem aşamalarını etkileyip etkilemediğini tepki süresi verileri üzerinden inceleyen analitik bir prosedür.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir bilişsel psikoloji deneyinde, katılımcılara ekranda beliren harfin tanınma zorluğu (uyarıcı kalitesi) ve verilecek tepkinin karmaşıklığı (yanıt alternatiflerinin sayısı) aynı anda manipüle edilir. Uyarıcı kalitesi algısal aşamayı, yanıt karmaşıklığı ise motor programlama aşamasını etkilerse, bu iki faktörün tepki süresi üzerindeki etkileri istatistiksel olarak katkısal (bağımsız) çıkacaktır.
Derin Analiz
Bilişsel psikoloji ve kronometri alanlarında Sternberg tarafından geliştirilen bu yöntem, insan zihninin seri ve bağımsız aşamalar halinde çalıştığı varsayımına dayanır. Tepki süresi (reaction time) verilerinin varyans analizi (ANOVA) yoluyla incelenmesiyle, manipüle edilen iki faktörün etkilerinin toplanabilir (additive) mi yoksa etkileşimli (interactive) mi olduğu test edilir. Eğer iki faktör farklı aşamalarda işlev görüyorsa, ortaya çıkan etkiler toplamsaldır; aynı aşamada kesişiyorlarsa, istatistiksel bir etkileşim (interaction) üretirler. Bu sayede örtük bilişsel süreçlerin mimarisi zaman ekseninde parçalara ayrılır.
Etimoloji
Latince 'addere' (eklemek, katmak) kökünden türetilen 'additivus' (katkısal) ile Latince 'facere' (yapmak, etmek) kelimesinden gelen 'factor' (faktör) sözcüklerinin birleşimi.
Karıştırmayın
Çıkarımsal Kronometri (Mental Chronometry); çıkarımsal kronometri genel olarak zihinsel süreçlerin süresini ölçen üst kategori iken, katkısal faktörler yöntemi bu süreçlerin seri mi yoksa paralel mi olduğunu ve aşamalarını ayrıştırmak için kullanılan spesifik bir analitik prosedürdür.