Benham Topacı
Benham’s Top
Tanım
Siyah-beyaz desenli bir diskin, belirli bir hızda döndürüldüğünde algısal olarak hayalet renkler üretmesine neden olan optik illüzyon aracı.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir psikofizik laboratuvarında, üzerinde siyah sektörler bulunan beyaz bir diskin motor yardımıyla saniyede belirli bir devir sayısıyla döndürülmesi sağlanır; katılımcılar diskin üzerinde kırmızı, mavi veya yeşil halkalar gördüklerini rapor ederler, oysa disk tamamen akromatik yani renksizdir.
Derin Analiz
Benham topacı, insan görsel sisteminin zamansal çözünürlüğünün ve fotoreseptörlerin (özellikle koni hücrelerinin) aydınlanma değişimlerine verdiği tepki sürelerinin farklılığından kaynaklanan nöral bir olguyu inceler. Disk döndürüldüğünde, siyah ve beyaz segmentlerin retinada yarattığı ani ışık geçişleri, sinirsel ateşleme oranlarında zamansal gecikmelere yol açar. Bu gecikmeler, merkezi sinir sisteminde dalga boyu seçici mekanizmaları yanıltarak gerçekte var olmayan spektral renklerin (Fechner renkleri) algılanmasına neden olur. Bu durum, rengin sadece dalga boyuyla değil, aynı zamanda kortikal düzeydeki zamansal kodlama süreçleriyle de inşa edildiğinin somut bir kanıtıdır.
Etimoloji
İngiliz bilim insanı Charles E. Benham'ın (1860–1929) soyadından ve İngilizce 'top' (topaç) kelimesinden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Benheim topacı sıklıkla gerçek bir prizma veya difraksiyon ızgarası kaynaklı fiziksel renk ayrışmalarıyla karıştırılır; ancak buradaki renkler fiziksel ışık spektrumundan değil, tamamen retinakortikal zamanlama farklarından doğan öznel algılardır.