Çeldirici Görev
Distractor Task
Tanım
Bilişsel psikoloji ve bellek araştırmalarında, katılımcıların birincil uyarıcıyı zihinsel olarak tekrar etmesini veya prova etmesini (rehearsal) engellemek amacıyla uygulanan ikincil ve genellikle alakasız görev.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir bellek deneyinde katılımcıya 'K, M, R' harfleri gösterilir. Hemen ardından katılımcıdan 100'den başlayarak üçer üçer geriye doğru sayması istenir (çeldirici görev). 15 saniyelik bu çeldirici görevin ardından katılımcıdan başlangıçtaki harfleri hatırlaması istenir; geriye doğru sayma süreci prova yapılmasını engellediği için hatırlama oranı belirgin şekilde düşer.
Derin Analiz
Çeldirici görevler, özellikle kısa süreli bellek (short-term memory) kapasitesini ve bilgi bozulma (decay) ya da müdahale (interference) teorilerini test etmek için kullanılan deneysel araçlardır. Brown-Peterson paradigmasında sıklıkla görüldüğü üzere, katılımcıya bir dizi bilgi (örneğin üç harf veya sayı) verildikten sonra, bu bilginin zihinsel provasını yapmasını önlemek adına belirli bir sayıdan geriye doğru sayma gibi ikincil bir bilişsel yük bindirilir. Nörobiyolojik düzeyde bu durum, prefrontal korteksin (PFC) dikkat kaynaklarını birincil görevden uzaklaştırarak çeldiriciye yönlendirmesini ve çalışma belleğinin (working memory) tampon kapasitesini test etmesini gerektirir. Provanın engellenmesi, bilginin kısa süreli bellek izinden (memory trace) hızla silinmesine yol açarak belleğin zamansal dinamiklerini net bir şekilde gözlemlemeyi sağlar.
Etimoloji
Latince 'distrahere' (distractus: ayırmak, yönünü değiştirmek, kafasını karıştırmak) fiilinden türetilmiştir; 'dis-' (ayrı, öteye) ve 'trahere' (çekmek) köklerinin birleşiminden oluşur.
Karıştırmayın
Çift görev (dual-task) paradigması ile karıştırılabilir; çift görevde amaç iki işin aynı anda ne kadar verimli yapılabildiğini ölçmekken, çeldirici görevde amaç birincil bilginin hafızada tutulmasını bilinçli olarak bozmaktır.