Aşağıdan Yukarıya İşlemleme
Bottom-up Processing
Tanım
Duyusal reseptörlerden gelen ham verilerin, üst düzey bilişsel süreçleri tetiklemesi ve yönlendirmesiyle gerçekleşen veri odaklı bilgi işleme biçimi.
Örnek Vaka / Uygulama
Karanlık bir odada yürürken ayağınıza sivri ve metalik bir nesnenin battığını hissettiğinizde, dokunma reseptörlerinden giden sinyaller omurilik ve somatosensoriyel korteks üzerinden işlenerek nesnenin şeklini ve dokusunu zihinde oluşturur; nesnenin ne olduğunu daha önceden tahmin etmeden, tamamen fiziksel verilerle yola çıkılarak tanınması aşağıdan yukarıya işlemlemedir.
Derin Analiz
Aşağıdan yukarıya işlemleme, bilişsel psikoloji ve nörobilimde duyusal organlardan (retina, koklear, somatosensoriyel reseptörler) elde edilen fiziksel uyarıcı özelliklerinin (çizgiler, kenarlar, frekanslar) beyindeki hiyerarşik işlem basamaklarında birleştirilerek anlamlı nesne ve örüntülere dönüştürülmesini inceler. Algısal sürecin tamamen dış dünyadaki verinin özelliklerine bağlı kaldığı bu mekanizma, özellikle bireyin daha önce hiç karşılaşmadığı, yabancı veya yüksek karmaşıklık içeren uyarıcılarla ilk temas anındadominant olarak devreye girer. Bağlamsal beklentilerin veya önsel bilgilerin (top-down processing) sürece müdahale etmediği saf veri odaklı (data-driven) bir yaklaşımdır.
Etimoloji
İngilizce 'bottom' (dip/alt) ve 'up' (yukarı) sözcüklerinin birleşiminden türetilmiş, bilişsel psikolojide en temel algısal girdilerin daha üst bilişsel yapılara doğru yöneldiğini ifade eden analojik bir terimdir.
Karıştırmayın
Yukarıdan aşağıya işlemleme (top-down processing) ile sıklıkla karıştırılır; yukarıdan aşağıya işlemleme geçmiş deneyimleri, bağlamı ve beklentileri temel alırken, aşağıdan yukarıya işlemleme tamamen çevresel uyarıcının fiziksel özelliklerinden hareket eder.