Koşullu Kaçınma Tepkisi
Conditioned Avoidance Response (CAR)
Tanım
Organizmanın hoş olmayan (aversif) bir uyaranla karşılaşmayı önlemek, ertelemek veya etkisini azaltmak amacıyla edindiği öğrenilmiş davranış kalıbıdır.
Örnek Vaka / Uygulama
Sosyal anksiyete bozukluğu tanısı alan bir bireyin, panik veya eleştirilme hissiyle karşılaşmamak için topluluk içine girmekten sürekli olarak kaçınması ve davetleri reddetmesi; bu kaçınma sayesinde anlık bir rahatlama yaşayarak (negatif pekiştirme) korku döngüsünü pekiştirmesi klinik düzeyde bir koşullu kaçınma tepkisi örneğidir.
Derin Analiz
Koşullu kaçınma tepkisi (CAR), davranışçı psikoloji ve öğrenme teorilerinin temel taşlarından biridir; özellikle edimsel (operant) ve klasik koşullanmanın karmaşık bir etkileşimiyle açıklanır. İki aşamalı kaçınma teorisine (Mowrer) göre, süreç önce nötr bir uyaranın aversive (itici) bir uyaranla eşleşmesiyle (klasik koşullanma) başlar, ardından organizmanın bu uyaranı başlatan işaretten kaçınarak rahatlama (pekiştirme) yaşamasıyla kalıcılaşır (edimsel koşullanma). Nörobiyolojik düzeyde bu süreç, amigdalanın tehdit algısındaki merkezi rolü, hipokampusun bağlamsal öğrenmedeki işlevi ve prefrontal korteksin bu öğrenilmiş motor yanıtları düzenleme kapasitesi arasındaki dinamik devrelerle yönetilir. Anksiyete bozuklukları ve fobilerin patofizyolojisinde kaçınma davranışları, semptomların kronikleşmesini ve sönmesini (extinction) engelleyen en güçlü sürdürücü faktördür.
Etimoloji
Latince 'conditio' (şart/koşul) ve 'evitare' (sakınmak, kaçınmak) fiillerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Koşullu kaçma tepkisi (conditioned escape response) ile sıklıkla karıştırılır. Kaçma tepkisinde aversive uyaran hâlihazırda mevcuttur ve organizma onu sonlandırmak için tepki verir; kaçınma tepkisinde ise uyaran henüz ortada yoktur, yaklaşmakta olan tehlike sinyaline karşı önlem alınarak uyaranın ortaya çıkması tamamen engellenir.
Keşfetmeye Devam Edin
Negatif Pekiştirme
Negatif Pekiştirme
Negative Reinforcement
İstenmeyen veya itici bir uyarıcının ortamdan uzaklaştırılması, önlenmesi ya da ertelenmesi yoluyla bir davranışın tekrarlanma olasılığının artırılması sürecidir.
İncele