Koşullu Kaçma Tepkisi
Conditioned Escape Response
Tanım
Organizmanın halihazırda devam etmekte olan aversif (itici/cezalandırıcı) bir uyarıcıdan uzaklaşmasını veya onu sonlandırmasını sağlayan öğrenilmiş davranış.
Örnek Vaka / Uygulama
Laboratuvar ortamında bir Skinner kutusuna yerleştirilen farenin, tabandaki metal ızgaradan hafif bir elektrik şoku (aversif uyarıcı) aldığında hemen zıplayarak güvenli bölgeye geçmesi ve bu sayede şokun sona ermesini öğrenmesi klasik bir kaçma tepkisidir.
Derin Analiz
Koşullu kaçma tepkisi, davranışçı psikoloji ve edimsel koşullama (operant conditioning) paradigmasının temel yapı taşlarından biridir. Süreç, organizmanın rahatsız edici veya zararlı bir uyarıcıya maruz kalmasıyla başlar; ardından bu uyarıcının şiddetini veya süresini azaltan bir motor hareket (kaçma) gerçekleştirilir. Bu davranışın ardındaki pekiştirme mekanizması negatif pekiştirmedir (negative reinforcement); zira itici uyarıcının ortadan kalkması, o davranışın gelecekte benzer bir durumda tekrarlanma olasılığını artırır. Nörobiyolojik düzeyde, bu öğrenme ve hayatta kalma mekanizması amigdalanın tehdit algısındaki merkezi rolü, hipokampusun mekânsal ve bağlamsal kodlaması ve prefrontal korteksin yürütücü işlevleriyle yakından ilişkilidir. Klinik bağlamda; fobiler, panik bozukluk ve travma sonrası stres bozukluğunda (TSSB) görülen kaçınma ve kaçma döngülerinin anlaşılmasında kritik bir model sunar.
Etimoloji
Latince 'conditio' (koşul/şart) ve 'ex capere' (yakalanmaktan kurtulmak, dışarı çıkmak) fiillerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Koşullu kaçınma tepkisi (conditioned avoidance response) ile sıklıkla karıştırılır. Kaçma tepkisinde aversif uyarıcı halihazırda mevcuttur ve organizma onu sonlandırmak için tepki verir; kaçınma tepkisinde ise aversif uyarıcı henüz gelmemiştir, yaklaşmakta olan bir işarete (uyarıcıya) karşı tepki verilerek uyarıcının hiç yaşanmaması sağlanır.
Keşfetmeye Devam Edin
Edimsel Koşullama
Edimsel Koşullama
Operant Conditioning
Bir davranışın ardından gelen sonuçların (ödül veya ceza), o davranışın ileride tekrarlanma olasılığını artırması veya azaltması sürecidir.
İncele
Negatif Pekiştirme
Negatif Pekiştirme
Negative Reinforcement
İstenmeyen veya itici bir uyarıcının ortamdan uzaklaştırılması, önlenmesi ya da ertelenmesi yoluyla bir davranışın tekrarlanma olasılığının artırılması sürecidir.
İncele
Koşullu Kaçınma Tepkisi
Koşullu Kaçınma Tepkisi
Conditioned Avoidance Response (CAR)
Organizmanın hoş olmayan (aversif) bir uyaranla karşılaşmayı önlemek, ertelemek veya etkisini azaltmak amacıyla edindiği öğrenilmiş davranış kalıbıdır.
İncele