Erken Seçilim Kuramı
Early-selection Theory
Tanım
Duygusal girdilerin kimlik kazanmadan ve anlamlandırılmadan çok daha önce, bilgi işleme sürecinin erken aşamalarında filtrelendiğini savunan dikkat kuramıdır.
Örnek Vaka / Uygulama
Yoğun bir kafeteryada arkadaşınızla konuşurken (odaklanılan uyarıcı), arka plandaki diğer masaların gürültüsü ve konuşmaları (dikkat edilmeyen uyarıcılar) kulanıza gelir ancak ne söyledikleri veya ne anlama geldikleri bilinç süzgecinden geçmez; yalnızca sesin erkek veya kadın tonunda olduğu gibi fiziksel nitelikleri fark edilir.
Derin Analiz
Bilişsel psikolojide ve dikkat mekanizmalarında erken seçilim kuramı, insan zihninin sınırlı bilgi işleme kapasitesini yönetmek için bir darboğaz (bottleneck) modeli kullandığını öne sürer. Donald Broadbent tarafından geliştirilen bu yaklaşım, çevreden gelen tüm duyusal bilgilerin paralel olarak sinirsel sisteme girdiğini, ancak dikkat filtresi (attenuator veya filtre mekanizması) sayesinde yalnızca odaklanılan uyarıcıların derinlemesine anlamsal analize geçtiğini savunur. Filtrelenen, yani dikkat edilmeyen uyarıcılar ise fiziksel özellik düzeyinde (ses tonu, yön vb.) kalır ve semantik işleme tabi tutulamaz. Nörobiyolojik düzeyde bu durum, birincil duyusal kortekslerdeki sinirsel aktivasyonun modülasyonu ile ilişkilendirilmektedir.
Etimoloji
İngilizce 'early' (önce, erken) ve 'selection' (seçim) kelimelerinin Latince kökenli 'theoria' (inceleme, gözlem) ile birleşmesinden oluşan bilişsel psikoloji terimidir.
Karıştırmayın
Geç Seçilim Kuramı (late-selection theory) ile karıştırılır. Geç seçilim kuramı, tüm uyarıcıların anlam düzeyinde tam olarak işlendiğini, ancak tepki aşamasından hemen önce bir seçilim yapıldığını savunurken; erken seçilim kuramı filtrelemenin algısal analizin en başında gerçekleştiğini iddia eder.