Geç Seçilim Kuramı
Late-selection Theory
Tanım
Dikkatin, duyusal girdilerin kimliklendirilmesi ve anlamlandırılması aşamasından sonra, yani işlemlemenin ileri evrelerinde gerçekleştiğini savunan bilişsel kuram.
Örnek Vaka / Uygulama
Gürültülü bir kafede arkadaşınızla sohbet ederken (odaklanılan uyarıcı) arka masada birinin adınızı söylediğini duyduğunuzda (dikkatin edilmeyen uyarıcı), beyniniz arka plandaki tüm sesleri anlamsal düzeyde işlemeye devam ediyor demektir; bu da geç seçim kuramının en net ampirik göstergesidir.
Derin Analiz
Bilişsel psikoloji ve dikkat araştırmaları tarihinde Deutsch-Deutsch ve Norman modelleriyle temellendirilen geç seçim kuramı, tüm uyarıcıların -ister odaklanılsın ister dikkate alınmasın- duyu organlarından geçtikten sonra anlamsal düzeyde derinlemesine işlendiğini öne sürer. Erken seçim kuramlarının aksine, filtre mekanizmasının girdilerin fiziksel özelliklerinden ziyade tam anlamıyla tanınmasından sonra devreye girdiğini savunur. Bu model, istem dışı dikkat çekme durumlarını (örneğin kalabalık bir odada kendi adınızı duymanız) ve uyarıcıların bilinçdışı anlamsal işleme kapasitesini nörobiyolojik ve bilişsel düzeyde açıklamak için kritik bir dönüm noktasıdır.
Etimoloji
İngilizce 'late' (geç) ve 'selection' (seçim, ayırma) kelimelerinin, Latince 'selectio' kökenine dayanan 'theoria' (inceleme, düşünce) sözcüğüyle birleşmesiyle türetilmiştir.
Karıştırmayın
Erken seçim kuramı (early-selection theory) ile karıştırılır; erken seçim filtrelemenin duyusal analizden hemen önce gerçekleştiğini savunurken, geç seçim bu filtrenin anlamsal tanımlamadan sonra çalıştığını iddia eder.