Bilişsel Kuram
Cognitive Theory
Tanım
Algılama, dikkat, bellek, düşünme ve problem çözme gibi zihinsel etkinlikleri ve bu süreçlerin altında yatan bilgi işleme modellerini inceleyen geniş kapsamlı kuramsal yaklaşımdır.
Örnek Vaka / Uygulama
Klinik pratikte hafif düzeyde depresyon yaşayan bir danışanın, başarısızlık içeren tek bir olay karşısında 'Her zaman her şeyde başarısız olacağım' şeklinde otomatik düşünce üretmesi ve bu bilişsel şemanın duygusal çökkünlüğe yol açması bilişsel kuramın temel çalışma alanıdır.
Derin Analiz
Bilişsel kuramlar, insan zihnini çevreden gelen uyarıcıları pasif bir şekilde alan bir alıcı olmaktan ziyade, verileri aktif olarak kodlayan, depolayan, dönüştüren ve geri çağıran bir bilgi işlemci olarak ele alır. Davranışçı yaklaşımın 'kara kutu' kabulüne bir tepki olarak doğan bu perspektif; Aaron Beck ve Albert Ellis'in bilişsel terapi modellerinden, Jean Piaget'nin gelişimsel evrelerine kadar geniş bir yelpazeyi kapsar. Nöral ağlar ve bilgi işleme modelleri, duyusal girdilerin yürütücü işlevler aracılığıyla nasıl anlamlandırıldığını ampirik olarak haritalandırır.
Etimoloji
Latince 'cognitio' [bilgi, idrak, kavrayış] kökünden türetilmiş olup, zihinsel süreçlerin edinilmesi ve işlenmesini ifade eden teorik çerçevenin adıdır.
Karıştırmayın
Bilişsel psikoloji (zihinsel süreçlerin deneysel bilimi) ile bilişsel kuram (bu süreçleri açıklayan genel model ve hipotezler bütünü) sıklıkla karıştırılır; kuram daha geniş bir teorik çatı sunar.