Bilişsel Öz-rehberlik Sistemi
Cognitive Self-guidance System
Tanım
Problem çözme davranışını yapılandırmak ve denetlemek amacıyla bireyin kendi kendine dış veya iç ses yoluyla yönlendirici konuşmalar yapması süreci.
Örnek Vaka / Uygulama
Montaj gerektiren karmaşık bir mobilyayı kurmaya çalışan bir mühendisin veya bir matematik problemini çözen öğrencinin, ellerini ve gözlerini koordine ederken kendi kendine 'Önce A parçasını sabitlemem gerekiyor, ardından vidayı sıkmalıyım' şeklinde mırıldanması veya içsel olarak komut vermesi.
Derin Analiz
Gelişimsel psikoloji ve bilişsel bilimler perspektifinden bakıldığında bu mekanizma, sosyal etkileşimlerin içselleştirilmesinin temel bir ürünüdür. Lev Vygotsky’nin sosyokültürel kuramında çocukların dışsal sesli konuşmalarının zamanla içsel bir düzenleme aracına dönüşmesini ifade eder. Nörobiyolojik düzeyde yürütücü işlevlerin (executive functions) ve özellikle prefrontal korteksin bilişsel esneklik, çalışma belleği ve inhibitör kontrol devreleriyle doğrudan ilişkilidir. Birey, karmaşık bir görevle karşılaştığında bu sistemi aktive ederek eylemlerini zamana ve amaca göre senkronize eder.
Etimoloji
Latince 'cognoscere' (bilmek, kavramak) ve Eski İngilizce 'self' (öz) ile 'guidance' (rehberlik, yönlendirme) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir. Vygotskian gelişim kuramındaki 'özel konuşma' (private speech) kökenine dayanır.
Karıştırmayın
İç monolog (internal monologue) ile sıklıkla karıştırılır; iç monolog pasif bir akışken, bilişsel öz-rehberlik hedef odaklı ve işlevsel bir problem çözme aracıdır.