Başa Çıkma Potansiyeli
Coping Potential
Tanım
Bireyin, çevresel talepleri veya kişisel yükümlülükleri başarıyla yönetebilme ihtimaline yönelik Bilişsel değerlendirmesi.
Örnek Vaka / Uygulama
Kritik bir projeyi teslim etmesine iki gün kala sunum dosyaları silinen bir yöneticinin, durumu fark ettiğinde 'Yedeklerim var, bunu iki saatte tekrar kurabilirim' şeklinde düşünerek mevcut teknik kaynaklarını ve kriz yönetim becerilerini tartması, başa çıkma potansiyelinin yüksek düzeyde devreye girdiğini gösterir.
Derin Analiz
Bilişsel stres ve stresle başa çıkma teorilerinde (özellikle Richard Lazarus ve Susan Folkman'ın işlemsel stres modelinde) başa çıkma potansiyeli, ikincil değerlendirme (secondary appraisal) sürecinin çekirdeğini oluşturur. Bu kavram, fiili kaynak kullanımından veya strateji uygulamasından farklıdır; tamamen öznel bir olasılık hesabına, yani bireyin 'Bu durumun üstesinden gelebilecek araçlara ve yetkinliğe sahip miyim?' sorusuna verdiği zihinsel yanıta dayanır. Öz-yeterlilik (self-efficacy) inancı ile sıkı bir ilişki içindedir ve bireyin motivasyonel, duygusal ve davranışsal tepkilerinin yönünü doğrudan belirler. Yüksek başa çıkma potansiyeli algısı, tehdit odaklı bir yaklaşımı meydan okuma (challenge) odaklı bir motivasyona dönüştürerek fizyolojik stres yanıtını (HPA aksı aktivasyonunu) optimize eder.
Etimoloji
İngilizce 'cope' (başa çıkmak, üstesinden gelmek; Latince 'colaphus' [yumruk darbesi] kökünden evrilerek mücadele anlamı kazanmıştır) ve 'potential' (gizil güç, olabilirlik; Latince 'potentia' [güç, kudret] kelimesinden) sözcüklerinin birleşiminden oluşur.
Karıştırmayın
Başa çıkma (coping) mekanizmaları ile karıştırılır; başa çıkma potansiyeli eylemin kendisi değil, eylemin başarılabilirlik olasılığının zihinsel olarak önden değerlendirilmesidir.