Değerlendirme Kuramı
Appraisal Theory
Tanım
Bireylerin bir durumu bilişsel olarak nasıl değerlendirdiklerinin, o duruma verdikleri duygusal tepkileri doğrudan belirlediğini öne süren kuramsal yaklaşımlar bütünü.
Örnek Vaka / Uygulama
Yüksek statülü bir iş mülakatına giren iki adaydan ilki, durumu kariyeri için aşırı tehditkâr ve üstesinden geline Unlike bir engel olarak değerlendirdiğinde (birincil ve ikincil değerlendirme olumsuz) yoğun kaygı ve panik yaşar. İkinci aday ise aynı durumu mesleki gelişim için bir fırsat ve heyecan verici bir meydan okuma olarak kodladığında ise nabız hızı ve fizyolojik uyarım benzer olsa bile kaygı yerine coşku ve motivasyon hisseder.
Derin Analiz
Bilişsel Psikoloji ve Duygu Nörobilimi kesişiminde yer alan bu kuram, duygunun salt fizyolojik bir uyarımla veya dışsal bir uyaranla otomatik olarak başlamadığını, aksine uyaranın bireyin amaçları, inançları ve başa çıkma kapasitesi bağlamında süzgeçten geçirildiği bir bilişsel değerlendirme sürecinin ürünü olduğunu savunur. Arnold ve Lazarus gibi öncülerin çalışmalarına dayanan bu modelde, birincil değerlendirme (durumun refah için ne ifade ettiği) ve ikincil değerlendirme (durumla başa çıkma kaynaklarının varlığı) olmak üzere çift aşamalı bir bilişsel mekanizma işler. Amigdala ve prefrontal korteks arasındaki nöral devreler, bu değerlendirme sürecinin hızlı duygusal tepkiler ile bilinçli duygu regülasyonu arasındaki dengesini kurar.
Etimoloji
Latince 'ad-' (yönelme, -e doğru) ve 'appretiare' (değer biçmek, paha biçmek, *pretium* yani fiyat kökünden türetilmiştir) kelimelerinin birleşiminden oluşur.
Karıştırmayın
James-Lange Kuramı (duygunun temel olarak fizyolojik tepkilerin algılanmasından kaynaklandığını savunur, bilişsel değerlendirmeyi ikincil plana atar) ve Cannon-Bard Kuramı (fizyolojik uyarım ve duygusal deneyimin eş zamanlı ve bağımsız olarak gerçekleştiğini öne sürer).