Merkezi Yönetici
Central Executive
Tanım
Baddeley ve Hitch'in işleyen bellek modelinde, alt sistemlerin aktivitelerini koordine eden, dikkati yönlendiren ve bilişsel kaynakları paylaştıran sınırlı kapasiteli kontrol bileşeni.
Örnek Vaka / Uygulama
Otomobil kullanan bir sürücünün, trafikte aniden yola çıkan bir yaya (ani dikkat odaklama) tepki vermesi, aynı anda navigasyon talimatlarını dinlemesi (dikkat değiştirme) ve vites değiştirme eylemini gerçekleştirmesi (görevler arası kaynak paylaşımı) sırasında merkezi yönetici aktif olarak devreye girer.
Derin Analiz
Bilişsel psikoloji literatüründe merkezi yönetici, işleyen belleğin (working memory) en karmaşık ve en az anlaşılan yöneticilik birimidir. Kendi başına bir depolama kapasitesi yoktur; bunun aksine fonolojik döngü (phonological loop) ve görsel-uzaysal eskiz defteri (visuospatial sketchpad) gibi alt sistemler ile episodik tampon (episodic buffer) arasındaki veri akışını denetler. Ön lobların (prefrontal cortex) işlevleriyle doğrudan ilişkilendirilen bu sistem; dikkati hedef görev üzerine odaklama, birden fazla görev arasında dikkat değiştirme (task-switching), eşzamanlı görevler arasında dikkat bölme ve uzun süreli belleğe (long-term memory) bilgi kodlama ile oradan geri çağrıştırma süreçlerini yönetir. Nörobiyolojik temelleri tam olarak çözülememiş olmakla birlikte, yürütücü işlevlerin (executive functions) merkezi bilişsel motoru olarak kabul edilir.
Etimoloji
Latince 'centrum' [merkez] ve 'exsequi' [yürütmek, yerine getirmek, sonuna kadar götürmek] kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
İşleyen bellek (tüm sistemin genel adı), fonolojik döngü (sadece sözel bilgiyi işleyen alt bileşen) ve seçici dikkat (dikkatin belirli bir uyarıcıya yöneltilmesi süreci); merkezi yöneticinin kendisi değil, onun koordine ettiği veya altındaki alt bileşenler ya da işlevlerdir.