Somutluk Etkisi
Concreteness Effect
Tanım
Somut isimlerin (örn. sandalye), soyut isimlere (örn. sevgi) kıyasla insan belleğinde çok daha üstün bir hatırlanma oranına sahip olmasını ifade eden bilişsel olgu.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir kelime listesi memorizasyonu deneyinde, katılımcılara 'masa, elma, tren' gibi somut kelimeler ile 'adalet, teori, melankoli' gibi soyut kelimeler verildiğinde, somut kelimelerin serbest hatırlama (free recall) testlerinde istatistiksel olarak anlamlı düzeyde daha yüksek başarı gösterdiği gözlemlenir.
Derin Analiz
Bilişsel psikoloji ve bellek araştırmalarında, somutluk etkisi çift kodlama teorisi (Dual-Coding Theory) ile açıklanır. Allan Paivio tarafından geliştirilen bu teoriye göre, somut kelimeler hem sözel (verbal) hem de hayali (imaginal) olmak üzere iki ayrı bellek izi (code) bırakır. 'Sandalye' kelimesi hem fonolojik döngüde bir kelime olarak işlenir hem de zihinde görsel bir tasarıma karşılık gelir. Soyut kavramlar ise büyük ölçüde tek bir sözel kodlamaya dayanır; bu durum, geri çağrılma sürecinde alternatif ipuçlarının eksikliğine ve nöral ağlardaki aktivasyon yayılımının zayıflamasına yol açar.
Etimoloji
Latince 'concretus' [büyümüş, katılaşmış, birleşmiş] (con- [birlikte] + crescere [büyümek]) ve Anglo-Sakson kökenli 'effect' [etki, netice] kelimelerinin bileşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Resim üstünlüğü etkisi (picture superiority effect) ile karıştırılabilir; ancak somutluk etkisi, resimlerin değil, kelimelerin somut ya da soyut nitelikte olmasının bellek üzerindeki etkisini inceler.