Gizli İnhibisyon
Conditioned Stimulus Preexposure Effect
Tanım
Bir uyarıcının, herhangi bir pekiştireçle eşleştirilmeden önce defalarca tek başına verilmesinin, daha sonra bu uyarıcıyla klasik koşullanma kurulmasını geciktirmesi veya zayıflatması durumu.
Örnek Vaka / Uygulama
Laboratuvar ortamında bir köpeğe her gün zil sesi verilir ancak ardından hiçbir yiyecek sunulmaz (preexposure). Köpek zilin anlamsız olduğunu öğrendikten sonra, bu kez zil sesi ile yiyecek eşleştirilerek klasik koşullanma denenirse, köpeğin zille salya tepkisi arasında bağ kurması normalden çok daha uzun sürer veya hiç gerçekleşmez.
Derin Analiz
Bilişsel psikoloji ve öğrenme teorileri bağlamında gizli inhibisyon, organizmanın çevresel uyarıcılara karşı gösterdiği seçici dikkatsizlik mekanizmasının temelini oluşturur. Birey, daha önce 'nötr' olduğunu ve kendisi için biyolojik bir önem taşımadığını deneyimlediği bir uyarıcıyı sonraki süreçte filtreler; bu durum yeni bir bağlam veya anlam yüklemeyi zorlaştırır. Nörobiyolojik düzeyde, hipokampal ve kortikal devrelerin yeni ama tanıdık uyarıcılara karşı salınımsal tepkilerini azaltmasıyla ilişkilendirilir. Şizofreni gibi psikiyatrik tablolarda gizli inhibisyonun sıklıkla azaldığı (bozulduğu) gözlemlenir; bu da hastaların çevredeki alakasız uyarıcılara aşırı odaklanmasına ve duyusal bir enformasyon bombardımanına maruz kalmasına yol açar.
Etimoloji
Latince 'latens' (gizli, saklı) ve 'inhibitio' (durdurma, engelleme) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir. İlk kez psikoloji literatürüne Lubow ve Moore (1959) tarafından kazandırılmıştır.
Karıştırmayın
Alışkanlık (Habituasyon) ile sıklıkla karıştırılır. Alışkanlık, tek başına verilen bir uyarıcıya verilen tepkinin azalmasıyken; gizli inhibisyon, o uyarıcının gelecekteki bir *öğrenme sürecini* engellemesi veya yavaşlatmasıdır.