Bilişsel Görüşme
Cognitive İnterview
Tanım
Kriminal soruşturmalarda tanık ve mağdurların bellek erişimini, bağlamsal ve bilişsel ilkeler kullanarak maksimum düzeyde artıran yapılandırılmış mülakat tekniği.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir banka soygununa tanıklık eden bir bireyin polise verdiği ilk ifadede yalnızca 'kaçan adamın siyah montlu olduğunu' hatırlaması üzerine, polisin Bilişsel Görüşme protokolünü uygulaması: Görüşmeci, tanığa olay günkü hava koşullarını, duyduğu sesleri ve kendi zihinsel durumunu hayal etmesini söyler (bağlamın yeniden inşası). Tanık, 'Aslında montun sol kolunda yırtık vardı ve adam kaçarken sol ayağını hafifçe aksatıyordu' gibi ilk başta önemsiz saydığı detayları hatırlar.
Derin Analiz
Bilişsel psikoloji ve insan belleğinin çalışma ilkelerine dayanan bu yöntem, 1984 yılında R. Edward Geiselman ve Ronald P. Fisher tarafından geliştirilmiştir. Bellek izlerinin kodlanması ile geri çağrılması arasındaki bağlam uyumunu (encoding specificity principle) temel alır. Klasik sorgulama tekniklerinin aksine, bireyin zihinsel durumunu suç anına döndüren 'bağlamın yeniden inşası' (context reinstatement), önemsiz gibi görünen detayların dahi rapor edilmesi, olayların kronolojik olmayan farklı sıralarla hatırlanması ve farklı perspektiflerden (örneğin başka bir tanığın gözünden) değerlendirilmesi olmak üzere dört temel bilişsel stratejiye dayanır. Bu süreç, yanlış tanıma riskini minimize ederken bellekten geri çağrılan doğru bilgi miktarını istatistiksel olarak anlamlı ölçüde artırır.
Etimoloji
Latince 'cognoscere' [bilmek, anlamak] fiilinden türetilen 'cognitio' (biliş) ile Fransızca 'gouverser' kökünden gelen 'interview' (mülakat/görüşme) kelimelerinin birleşiminden oluşur.
Karıştırmayın
Hipnotik sorgulama ve standart polis sorgulamaları. Temel fark, bilişsel görüşmenin hipnoz içermemesi, bireyin iradi kontrolünü koruması ve telkine açık yanlış anı (false memory) üretimini tetiklemeyen bilimsel bir bellek erişim protokolü olmasıdır.