Bilişsel Hipotez Test Etme
Cognitive Hypothesis Testing
Tanım
Bireyin bir problemi çözmek amacıyla bir dizi kural veya hipotez türettiği, ardından tutarlı bir şekilde doğru çözüme ulaşana kadar bu varsayımları örnekleyip test ettiği problem çözme davranışıdır.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir bilgisayar programcısının, yazdığı kodda sürekli hata veren bir döngüyü çözmeye çalışması bu sürece örnektir. Programcı önce hatanın nedenine dair birkaç olası senaryo (hipotez) üretir, ardından her bir senaryoyu izole ederek küçük testler (sampling) yapar. Hatalı çalışan hipotezleri eleyerek sorunu tutarlı bir şekilde çözen tek kuralı bulana kadar bu deneme-yanılgı ve mantıksal eleme döngüsünü sürdürür.
Derin Analiz
Bilişsel psikoloji ve problem çözme literatüründe bu süreç, tümevarımsal akıl yürütme ve yürütücü işlevlerin (executive functions) karmaşık bir etkileşimi olarak incelenir. Bruner, Goodnow ve Austin'in öncülük ettiği klasik kavramlaştırmalara göre, birey belirsizlik ortamında bilgi yükünü azaltmak için stratejiler geliştirir. Bu süreç, çalışma belleğinde (working memory) alternatif hipotezlerin tutulmasını, yeni gelen verilerle bu hipotezlerin güncellenmesini ve yanlışlama (falsification) veya doğrulama (verification) döngülerini içerir. Prefrontal korteksin, özellikle de dorsolateral prefrontal alanın, bu hipotezlerin değerlendirilmesinde ve strateji değişiminde kritik bir rol oynadığı nörogörüntüleme çalışmalarıyla gösterilmiştir.
Etimoloji
Latince 'cognitio' (bilme, idrak etme) ve Yunanca 'hypothesis' (hipotez, dayanak - 'hypo' [altında] + 'thesis' [koymak, yerleştirmek]) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Deneme-yanılgı öğrenmesi (trial-and-error learning) ile sıkça karıştırılır; ancak trial-and-error genellikle körlemesine ve mekanik davranışsal tekrarları içerirken, bilişsel hipotez test etme üst düzey soyutlama, kural çıkarımı ve bilinçli strateji formülasyonu gerektirir.