Çevresel Farkındalık
Ambient Awareness
Tanım
Örnek Vaka / Uygulama
Bir psikoloji laboratuvarında katılımcıya ekranın merkezindeki karmaşık bir matematik problemi çözdürülürken, ekranın köşesinde anlık olarak değişen renk uyaranları gösterilir. Katılımcı köşedeki değişime bilinçli olarak odaklanmasa da, ani bir renk durdurulduğunda elektroensefalografi (EEG) kayıtlarında P300 dalgalanması gözlemlenmesi, çevresel farkındalığın arka planda çalıştığının somut bir kanıtıdır.
Derin Analiz
Bilişsel psikoloji ve nörobilim bağlamında çevresel farkındalık, dikkatin fokal (odaksal) alanı dışında kalan uyarıcıların duyusal sistemler tarafından kayıt altına alındığını gösterir. Bilinçli odaklanma sınırlı bir kapasiteye sahip olduğundan, beyin çevresel verileri (ambient data) foveal alanın dışında, periferik algı ve erken evre bilişsel süzgeçler üzerinden işler. Günümüz dijital ekosisteminde ise bu kavram, sosyal medya akışlarının ve sürekli bağlantıda kalma halinin yarattığı, başkalarının yaşamlarına dair kesintisiz ve arka planda akan bir aşinalık durumunu ifade etmek için sosyolojide de kullanılmaktadır. Nöral düzeyde, bu durum varsayılan durum ağı (default mode network) ve talamokortikal döngülerin çevresel değişimleri sürekli tarama faaliyetiyle yakından ilişkilidir.
Etimoloji
Latince 'ambire' (etrafını sarmak, kuşatmak) fiilinden türetilen 'ambient' (çevresel, kuşatıcı) sıfatı ile Eski İngilizce 'gewær' (dikkatli, uyanık) kökünden gelen 'awareness' (farkındalık) kelimelerinin birleşiminden oluşmuştur.
Karıştırmayın
Durumsal farkındalık (situation awareness) ile karıştırılabilir; ancak durumsal farkındalık dinamik bir çevredeki unsurların aktif ve bilinçli olarak algılanmasını ve anlaşılmasını gerektirirken, çevresel farkındalık odak dışı kalan uyarıcıların pasif veya arka plandaki işlenişini kapsar.
Keşfetmeye Devam Edin
Durumsal Farkındalık
Durumsal Farkındalık
Situation Awareness
Bireyin anlık çevresindeki unsurları algılaması, bunların anlamını kavraması ve gelecekteki durumlarını öngörebilmesi yetisidir.
İncele
Seçici Dikkat
Seçici Dikkat
Selective Attention
Çevredeki zengin ve rekabetçi uyarıcı dizgesi arasından hedefe yönelik olanların filtrelenerek öne çıkarılması, iradesiz veya çevresel uyarıcıların ise bastırılması yetisidir.
İncele
Varsayılan Durum Ağı
Varsayılan Durum Ağı
Default-mode Network (DMN)
Birey dış dünya ile etkileşimde değilken, zihin serbest dolaşım halindeyken veya içsel odaklı görevler yürütülürken yüksek aktivite gösteren birleşik beyin bölgeleri şebekesi.
İncele