Dikkat Stratejisi
Attentional Strategy
Tanım
Bir görevin verimli bir şekilde yürütülmesi amacıyla bilinçli olarak öğrenilmiş veya alışkanlık haline getirilmiş dikkat odaklanma kalıbıdır.
Örnek Vaka / Uygulama
Amerikan futbolundaki bir oyun kurucunun (quarterback), topun snap edilmesinden önce savunma dizilimini analiz etmek için geniş dışsal odakla başlaması, ardından kendi oyun planını seçmek için içsel odaklanmaya geçmesi, topun çıkışıyla birlikte pas rotalarını takip etmek için tekrar geniş dışsal odağa dönmesi ve son olarak hedef alıcıyı seçip pası atmak için dar dışsal odaklanma sergilemesi tipik bir dikkat stratejisi uygulamasıdır.
Derin Analiz
Bilişsel psikoloji ve spor psikolojisi literatüründe dikkat stratejileri, bilişsel kaynakların (attention resources) sınırlılığını aşmak ve performans çıktısını optimize etmek için kullanılan adaptif mekanizmalardır. Niderffer'in dikkat ve konsantrasyon modeline dayanarak, bu stratejiler dikkatin yönünü (içsel veya dışsal) ve genişliğini (geniş veya dar) dinamik bir şekilde değiştirmeyi gerektirir. Yürütücü işlevler (executive functions) ve prefrontal korteks denetimindeki bu süreç, karmaşık motor veya bilişsel görevlerin yürütülmesi sırasında, ilgili uyarıcılara öncelik tanınmasını ve alakasız uyarıcıların filtrelenmesini sağlar. Stratejinin etkinliği, bireyin değişen çevresel talepler esnasında dikkat odak noktasını ne kadar esnek ve hızlı kaydırabildiğiyle doğrudan ilişkilidir.
Etimoloji
Latince 'attendere' (yönelmek, kulak vermek, 'ad-' [e/a doğru] + 'tendere' [gerilmek, uzanmak]) fiilinden türetilen dikkat kavramı ile Eski Yunanca 'strategia' (komutanlık, sevk ve idare sanatı) kelimelerinin birleşiminden oluşur.
Karıştırmayın
Dikkat dağınıklığı (attention deficit) ve dikkat esnekliği (attentional flexibility) ile sıklıkla karıştırılır. Dikkat dağınıklığı istem dışı bir performans düşüşüyken, dikkat stratejisi amaca yönelik bilinçli veya otomatize edilmiş bir yönelim kalıbıdır. Dikkat esnekliği ise bu stratejilerin durum gerekliliklerine göre ne kadar akışkan değiştirilebildiğini belirleyen üst düzey bilişsel yetenektir.