Koltuk Psikolojisi
Armchair Psychology
Tanım
Deneysel gözlem ve ampirik kanıtlara başvurmaksızın, yalnızca içgözlem, varsayım ve rasyonel süreçlere dayanan gayriresmi psikolojik çıkarım biçimi.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir televizyon programındaki suçlunun davranışlarını izleyen bir kişinin, hiçbir klinik veriye veya psikiyatrik değerlendirmeye sahip olmadan, 'Bunu kesinlikle çocukluğunda annesi yüzünden yaptı, klasik bir narsist' şeklinde keskin bir yargıda bulunması koltuk psikolojisinin tipik bir örneğidir.
Derin Analiz
Koltuk psikolojisi, bilimsel yöntemin temel taşları olan hipotez test etme, kontrollü gözlem ve veri toplama süreçlerini dışarıda bırakır. Bilişsel ve sosyal psikoloji bağlamında bu eğilim, bireylerin karmaşık insan davranışlarını aşırı basitleştirme ve kendi sezgisel önyargılarını evrensel birer yasa gibi kabul etme eğilimiyle (sezgisel karar verme ve doğrulama yanlılığı) doğrudan ilişkilidir. Bilimsel psikolojinin aksine, koltuk psikolojisi yanlışlanabilirlik ilkesinden uzaktır; bu nedenle elde edilen çıkarımlar ampirik olarak test edilemez ve klinik ya da akademik bir geçerlilik taşımaz.
Etimoloji
İngilizce 'armchair' (koltuk, rahat oturma yeri) ve 'psychology' (ruh bilimi) kelimelerinin birleşiminden oluşur. Kökeni, 19. yüzyıl akademisyenlerinin ve filozoflarının laboratuvar veya saha verilerine inmeden, çalışma odalarındaki koltuklarında oturarak saf usavurma ve içgözlem yoluyla insan doğasını açıklamaya çalışmalarına dayanır.
Karıştırmayın
Sezgisel içgörü (intuitivite) ve klinik sezgi ile karıştırılır; ancak klinik sezgi yıllara dayanan pratik deneyim ve teorik bilgi birikimine dayanırken, koltuk psikolojisi metodolojik temeli olmayan saf spekülasyondur.