Ya Hep Ya Hiç Yanılgısı
Either–or Fallacy
Tanım
Karmaşık bir durumu veya argümanı sadece iki uç seçeneğe indirgeyerek diğer tüm makul alternatifleri ve ara olasılıkları yok sayan mantıksal bir safsatadır.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir yöneticinin performans değerlendirmesi sırasında çalışana, 'Ya bu projeyi kusursuz bir şekilde tek başına bitirirsin ya da bu şirkette başarısız olduğunu kabul edersin' demesi. Bu yaklaşım, çalışanın süreç içinde destek alabileceği, projeyi ekip olarak yürütebileceği veya orta düzeyde bir başarı sergileyebileceği gerçeğini tamamen göz ardı eder.
Derin Analiz
Bilişsel bilimler ve eleştirel düşünce bağlamında bu yanılgı (bazen yanlış ikilem veya siyah-beyaz düşünme olarak da adlandırılır), insan beyninin bilişsel yükü azaltmak için kullandığı kategorize etme eğilimini manipüle eder. Biçimsel olmayan safsatalar (informal fallacies) kategorisinde yer alır. Tartışmalarda veya retorikte karşı tarafa yanlış bir ikilik dayatarak hatalı bir zorunluluk hissi yaratır. Örneğin doğa-yetişkinlik (nature-nurture) tartışmasında davranışın kaynağını yalnızca genetiğe ya da yalnızca çevresel etkenlere bağlamak, epigenetik mekanizmaları ve insan iradesini göz ardı eden tipik bir either-or fallacy örneğidir. İstatistiksel ve analitik akıl yürütmede, değişkenler arasındaki sürekliliği veya çoklu nedenselliği reddederek analitik geçerliliği zedeler.
Etimoloji
İngilizce 'either' [ikisinden biri] + 'or' [yada] bağlaçlarının ve Latince 'fallacia' [aldatma, yanıltmaca] kökünün birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Hasty generalization (Acele genelleme) ve slippery slope (Kaygan zemin) safsataları ile karıştırılır; ancak ayırt edici özelliği geniş bir olasılık uzayını kasıtlı veya kognitif bir hatayla yalnızca iki zıt kutba indirgemesidir.