Yaklaşma-kaçınma Çatışması
Approach–avoidance Conflict
Tanım
Tek bir hedefin veya seçeneğin hem arzu edilen olumlu yönleri hem de istenmeyen olumsuz sonuçları barındırdığı durumlarda yaşanan motivasyonel ikilemdir.
Örnek Vaka / Uygulama
Prestijli ve yüksek maaşlı bir terfi teklifi alan bir çalışanın, bu pozisyonun getirdiği yüksek statü ve maddi kazancı istemesi (yaklaşma), ancak kronik tükenmişliğe yol açacak aşırı iş yükü ve aile zamanından ödün verme ihtimalinden korkması (kaçınma) nedeniyle karar aşamasında kilitlenip kalması.
Derin Analiz
Deneysel psikoloji ve karar verme süreçlerinde, bu çatışma türü genellikle eğrilerin kesişimiyle modellenir: Birey hedefe fiziksel veya psikolojik olarak yaklaştıkça kaçınma eğiliminin (anksiyete/korku) gücü, yaklaşma eğiliminin (ödül beklentisi) gücünden daha hızlı artar. Bu durum, hedefin hemen eşiğinde kararsızlık ve donakalma tepkisine yol açar; birey hedeften uzaklaştığında ise kaçınma azalır ve ödülın cazibesi yeniden baskın gelerek bireyi tekrar hedefe yönlendirir. Nörobiyolojik düzeyde, bu süreç mezolimbik dopaminerjik ödül sistemi (yaklaşma) ile amigdala ve insula merkezli tehdit algı devrelerinin (kaçınma) eşzamanlı ve rekabetçi aktivasyonunu gerektirir.
Etimoloji
Latince 'approchare' (yaklaşmak) ve 'vitare' (sakınmak, kaçınmak) kelimelerinin birleşimiyle türetilmiş, Kurt Lewin'in alan teorisi (field theory) terminolojisine dayanan bir motivasyonel dinamiktir.
Karıştırmayın
Yaklaşma-yaklaşma çatışması (iki olumlu hedef arasında seçim yapma) ve kaçınma-kaçınma çatışması (iki olumsuz seçenekten birini seçme zorunluluğu) ile karıştırılmamalıdır; yaklaşma-kaçınma çatışmasında tek bir hedef hem artı hem eksi yönler barındırır.