Ayırt Edici Kaçınma
Discriminated Avoidance
Tanım
Örnek Vaka / Uygulama
Bir laboratuvar deneyinde, fareye her seferinde elektrik şoku verilmeden 5 saniye önce bir sesli uyarı verilir. Fare, sesi duyar duymaz kafesin diğer tarafına zıplamayı öğrenirse ve bu sayede şoktan tamamen kaçınırsa, sergilenen bu davranış tam anlamıyla ayırt edici kaçınmadır.
Derin Analiz
Ayırt edici kaçınma, iki faktörlü kaçınma teorisinin (Mowrer) temel taşlarından biridir. Süreç, öncelikle klasik koşullanma yoluyla nötr bir uyarıcının (örneğin bir Işık veya ses) itici bir koşulsuz uyarıcı (şok gibi) ile eşleşmesiyle başlar; böylece nötr uyarıcı koşullu bir uyarıcıya (sinyale) dönüşür. İkinci aşamada ise edimsel koşullanma devreye girer: organizma bu sinyal verildiğinde belirli bir kaçınma davranışı (örneğin bir kola basmak) sergiler. Bu davranış başarıyla gerçekleştiğinde, itici uyarıcının ortaya çıkması engellenir. Nörobiyolojik düzeyde, bu öğrenme biçimi amigdala ve prefrontal korteks arasındaki devrelerin yanı sıra bazal ganglionların işlevselliğine dayanır. Sinyalin varlığı, belirsizliği azaltarak korku tepkisinin zamanlamasını ve motor yanıtın hassasiyetini optimize eder.
Etimoloji
İngilizce 'discriminate' (ayırt etmek, seçmek; Latince *discriminare*) ve 'avoidance' (kaçınma; Eski Fransızca *eschiver*) kelimelerinin birleşiminden oluşur.
Karıştırmayın
Serbest kaçınma (nondiscriminated/Sidman avoidance) ile sıkça karıştırılır; serbest kaçınmada uyarıcıyı önceden haber veren açık bir sinyal yoktur, zaman aralıklarına dayalıdır. Ayrıca kaçınma (avoidance) ve kaçma (escape) terimleri de ayrılmalıdır; kaçmada itici uyarıcı halihazırda mevcuttur ve organizma onu sonlandırır, kaçınmada ise uyarıcı henüz başlamamıştır.
Keşfetmeye Devam Edin
Kaçma Davranışı
Kaçma Davranışı
Escape Behavior
Halihazırda mevcut olan rahatsız edici veya itici (aversiv) bir uyaranı sonlandırma ya da uzaklaşma amacıyla sergilenen zihinsel veya davranışsal tepkidir.
İncele