Kaçma Davranışı
Escape Behavior
Tanım
Halihazırda mevcut olan rahatsız edici veya itici (aversiv) bir uyaranı sonlandırma ya da uzaklaşma amacıyla sergilenen zihinsel veya davranışsal tepkidir.
Örnek Vaka / Uygulama
Şiddetli bir baş ağrısı çeken bir bireyin, yoğun gürültülü ofis ortamından aniden ayrılarak sessiz bir odaya geçmesi ve zihnini rahatlatmak için gözlerini kapatıp hayale dalması, hem fiziksel hem de zihinsel kaçma davranışına klinik bir örnektir.
Derin Analiz
Edimsel koşullama çerçevesinde negatif pekiştirme ilkeleriyle açıklanan kaçma davranışı, organizmanın aversive (itici) bir uyaranla karşılaştıktan sonra bunu sonlandırmasını sağlar. Tepkinin başarısı, itici uyaranın ortadan kalkmasıyla o anki davranışın olasılığını (pekiştireç aracılığıyla) artırır. Bu süreç fiziksel uzaklaşma (odadan çıkma, tehlikeli nesneden kaçınma) olabileceği gibi, bilişsel düzeyde hayal kurma veya dissosiyatif mekanizmalarla içsel uyaranlardan kaçış şeklinde de tezahür edebilir. Nörobiyolojik düzeyde, limbik sistem (özellikle amigdala) ve hipotalamus eksenindeki alarm durumunun, prefrontal korteksin ketleyici kontrolü dışına çıkarak motor veya kognitif bir çıkış yolu bulmasıyla tetiklenir.
Etimoloji
İngilizce 'escape' (Eski Fransızca *escapier*, Geç Latince *excappare* [carmı/giysiyi bırakıp kaçmak], *ex-* [dışarı] + *cappa* [pelerin/kapşon]) ve 'behavior' (İngilizce *behave* [davranmak] + *-ior* [durum/eylem eki]) kelimelerinin birleşiminden oluşmuştur.
Karıştırmayın
Kaçınma davranışı (avoidance behavior) ile sıklıkla karıştırılır; kaçınmada itici uyaran henüz ortada yoktur ve onunla karşılaşmamak için önlem alınır, kaçmada ise uyaran halihazırda mevcuttur ve sonlandırılmaya çalışılır.