Bağlamsal Alt Teori
Contextual Subtheory
Tanım
Sternberg'in üçlü zeka kuramının bir parçası olup, bireylerin çevrelerine uyum sağlama, çevrelerini şekillendirme ve çevre seçme becerilerinin zekayı belirlediğini savunan alt teoridir.
Örnek Vaka / Uygulama
Farklı bir ülkeye göç eden ve o toplumun dilini ve normlarını hızla öğrenerek iş hayatında tutunan bir birey 'uyum sağlama' gösterirken; aynı kişinin zamanla kendi iş yerini kurarak çalışma koşullarını kendi lehine değiştirmesi 'şekillendirme', verimsiz bir sektörü terk edip bambaşka bir alanda kariyer yapması ise 'çevre seçme' sürecini temsil eder.
Derin Analiz
Robert Sternberg’in Üçlü Zeka Kuramı’nın (Triarchic Theory of Intelligence) üç ayağından birini oluşturan bağlamsal alt teori, zekayı sadece soyut test puanlarıyla (IQ) sınırlayan geleneksel yaklaşımlara meydan okur. Bilişsel süreçlerin ve zeka edimlerinin kültürel, ekolojik ve sosyal bağlamdan bağımsız olamayacağını öne sürer. Bu teori çerçevesinde zeka üç temel mekanizma ile işler: (1) Mevcut çevreye uyum sağlama (adaptation), (2) Çevreyi bireysel ihtiyaçlar doğrultusunda dönüştürme veya şekillendirme (shaping), ve (3) Uyum sağlanamayan veya yetersiz kalan ortamlardan ayrılarak yeni bir çevre seçme (selection). Nörobiyolojik ve bilişsel esneklik, bu mekanizmaların işleyişinde yürütücü işlevler (executive functions) ve prefrontal korteks aktivasyonu ile doğrudan ilişkilidir.
Etimoloji
Latince 'contextus' (dokuma, bağlantı, örgü) + Grekçe 'hypo' (alt) ve 'theoria' (bakış açısı, inceleme) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Deneyimsel alt teori (bireyin yeniliklerle başa çıkma ve bilgiyi otomatize etme kapasitesiyle ilgilidir) ve bileşensel alt teori (metabilişsel ve analitik bilgi işleme süreçlerine odaklanır) ile sıklıkla karıştırılır; bağlamsal alt teori ise tamamen dış dünya ve ekolojik pratiklerle ilgilidir.