Kavram Hiyerarşisi
Concept Hierarchy
Tanım
Ortak özellikler paylaşan nesne, olay veya olguların çok katmanlı bir yapıda, genelden özele doğru sıralandığı zihinsel organizasyon şeması.
Örnek Vaka / Uygulama
Klinik psikoloji eğitiminde psikopatolojileri öğretirken eğitmen, en tepede 'Ruhsal Bozukluklar' kategorisini, bir alt katmanda 'Anksiyete Bozuklukları'nı, daha altta 'Fobi'leri ve en alt yaprakta ise 'Klostrofobi' veya 'Agorafobi' gibi spesifik tanıları konumlandıran bir kavram hiyerarşisi kurar. Bu sayede klinisyen, karmaşık semptom kümelerini hızlıca ayırt edebilir.
Derin Analiz
Bilişsel bilimler ve kognitif psikoloji bağlamında kavram hiyerarşisi, insan beyninin devasa miktardaki duyusal ve semantik veriyi kategorize etme, depolama ve geri çağırma süreçlerini optimize eden temel bir bilgi işleme mimarisidir. Eleanor Rosch'un kategorizasyon çalışmalarına göre bu yapılar genellikle 'üst düzey' (geniş, soyut), 'temel düzey' (günlük hayatta en sık kullanılan, ayırt edici özelliklerin yoğunlaştığı) ve 'alt düzey' (özel, spesifik) olmak üzere dikey eksende katmanlaşır. İnsan zihni, semantik ağlar üzerinden bu hiyerarşiyi kullanarak tümevarımsal çıkarımlar yapar ve bilişsel yükü minimuma indirir.
Etimoloji
Latince 'conceptus' (zihinde oluşturulan fikir, kavram) ve Yunanca 'hierarchia' (kutsal yönetim, dereceli sıra düzeni) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Semantik ağ (semantic network) ile sıklıkla karıştırılır; semantik ağ kavramlar arasındaki yatay ve çapraz tüm ilişkisel bağları (özellik, nedensellik vb.) gösterirken, kavram hiyerarşisi katı bir dikey üst-alt (kapsayan-kapsanan) derecelendirme zorunluluğu barındırır.