Eylem Psikolojisi
Act Psychology
Tanım
Zihinsel süreçlerin içeriğinden ziyade, zihnin ediminin (görme, yargılama, tasarlama) psikolojinin asıl inceleme konusu olması gerektiğini savunan felsefi ve psikolojik yaklaşım.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir bireyin sanat galerisinde soyut bir tabloya bakması örneğinde; yapısalcılık tablonun uyandırdığı renk lekelerini ve geometrik şekilleri (içeriği) analiz ederken, eylem psikolojisi bireyin tabloya yönelme, anlama, beğenme veya yargılama eyleminin dinamik zihinsel yapısını inceler.
Derin Analiz
Franz Brentano tarafından temelleri atılan eylem psikolojisi, Wilhelm Wundt ve Edward Titchener'ın yapısalcılık ekolüne doğrudan bir tepki olarak doğmuştur. Yapısalcılık bilinci kimyasal bileşenlerine (duyu içerikleri, imgeler) ayırıp iç gözlemle incelerken, eylem psikolojisi bilinçli edimlerin (acts) —örneğin bir rengi algılama eylemi, öfke duyma edimi veya yargılama fiili— nesnelere yönelme (yönelimsellik / intentionality) niteliğine odaklanır. Burada önemli olan rengin kendisi veya görüntüsü değil, öznenin o rengi görme *eyleminin* ta kendisidir. Bu yaklaşım, modern bilişsel bilimlerin ve fenomenolojinin gelişiminde kilit bir epistemolojik basamak oluşturmuştur.
Etimoloji
Latince 'actus' [eylem, hareket, fişten çıkarma/uygulama] kelimesinden türetilmiştir; zihinsel süreçlerin edilgen birer içerik yığını olmadığını, bilakis aktif yönelimler barındırdığını ifade eder.
Karıştırmayın
Wilhelm Wundt'un içerik psikolojisi (content psychology) ile karıştırılır; içerik psikolojisi bilincin statik yapıtaşlarına odaklanırken, eylem psikolojisi zihnin dinamik işlevlerine ve yönelimselliğine odaklanır.