Yüzey Yapısı
Base Structure / S-structure
Tanım
🔹 1. (base structure):
Noam Chomsky'nin evrensel dilbilgisi teorisinde, bir cümlenin fonetik olarak seslendirilen veya yazılan dışsal biçimsel düzenlemesini ifade eden terim.
🔹 2. (s-structure):
Chomskyen üretken dilbilgisinde, bir tümümlüğün fonetik olarak seslendirilen ve yüzeysel biçimsel özelliklerini taşıyan sentaktik düzlemi.
Örnek Vaka / Uygulama
🔹 1. (base structure): 'Köpek adamı ısırdı' cümlesi ile 'Adam köpek tarafından ısıtıldı' cümlesi, farklı yüzey yapılarına (base structure) sahip olmalarına rağmen, zihinsel düzeyde aynı derin yapısal anlamı (kimin ısırıp kimin ısırdığı bilgisini) paylaşırlar. 🔹 2. (s-structure): 'Kedi fareyi yakaladı' ve 'Fare kedi tarafından yakalandı' cümleleri, derin yapı seviyesinde benzer anlamsal tematik rollere sahipken; sözdizimsel hareket kurallarının uygulanması sonucunda farklı yüzey yapılarına (s-structure) sahip olurlar.
Derin Analiz
🔹 1. (base structure):
Psikolinguistik ve bilişsel bilimler bağlamında 'base structure' kavramı, Chomskyci üretken dilbilgisi modelinde 'deep structure' (derin yapı) kavramıyla doğrudan ilişkilidir. APA sözlüğündeki referans yönlendirmesine göre temel yapı, derin yapıdaki anlamsal temellerin transformasyonel kurallar (transformation rules) aracılığıyla dönüştürülmesiyle ortaya çıkan yüzey düzeyindeki sentaktik organizasyondur. Bilişsel süreçler, beynin dil merkezlerinde (özellikle Broca ve Wernicke alanları) bu yapıları çözümlerken hiyerarşik sentaktik ağları aktive eder. Anlambilimsel içeriğin algılanması ve üretilmesi, derin yapıdan yüzey yapıya geçişteki bu karmaşık sinirsel hesaplamalara dayanır.
🔹 2. (s-structure):
Üretken-dönüşümsel dilbilim modelinde sözdizimsel türetimin iki ana düzeyinden biridir. Derin yapı (d-structure) seviyesindeki soyut argüman ilişkileri ve tematik roller, dönüşümsel kurallar aracılığıyla yüzey yapısına (s-structure) aktarılır. Bu süreçte öğelerin yer değiştirmesi (movement) ve iz elementlerin (traces) oluşumu gerçekleşir. Bilişsel bilimler bağlamında, bireyin zihinsel sözlüğündeki (mental lexicon) ögelerin cümle içinde doğrusal bir sıraya konulmasını ve fonolojik form ile mantıksal form arasında bir köprü kurulmasını sağlar.
Etimoloji
🔹 1. (base structure):
İngilizce 'base' (temel, taban) ve 'structure' (yapı, kurulus) kelimelerinin birleşiminden oluşur; kökensel olarak Latince 'basis' (kaide) ve 'struere' (inşa etmek) sözcüklerine dayanır.
🔹 2. (s-structure):
Latince 'superficies' (yüzey) sözcüğü ile Latince 'structura' (inşa etme, yapı) kelimesinin kısaltılmış biçimi olan 's-' ön ekiyle türetilmiş üretken dilbilim terimi.
Karıştırmayın
🔹 1. (base structure):
Derin yapı (deep structure) ile sıklıkla karıştırılır; derin yapı cümlenin soyut anlamsal çekirdeğini temsil ederken, yüzey yapı onun işitsel veya görsel olarak tecelli eden son halidir.
🔹 2. (s-structure):
Derin yapı (d-structure) ile sıkça karıştırılır; derin yapı anlamsal temelleri ve temel argüman yapısını temsil ederken, yüzey yapı sesletilen cümlenin sentaktik dizilimini ifade eder.
Keşfetmeye Devam Edin
Doğalcılık Yanılgısı
Doğalcılık Yanılgısı
Naturalistic Fallacy
Olgusal durumlardan ('ne olduğu') ahlaki veya normatif sonuçlar ('ne olması gerektiği') çıkarma yönündeki mantıksal hata.
İncele
Duygu
Duygu
Emotion
Bireyin kişisel açıdan anlamlı bir olay veya duruma tepki olarak geliştirdiği; deneyimsel, davranışsal ve fizyolojik unsurları barındıran karmaşık reaksiyon örüntüsüdür.
İncele
Dikkat Azalması
Dikkat Azalması
Attention Decrement
Ardışık sunulan uyarıcılarda, zaman ilerledikçe dikkatin azalması ve buna bağlı olarak sonraki uyarıcıların hafızada daha zayıf kodlanması eğilimi.
İncele
Spekülatif Psikoloji
Spekülatif Psikoloji
Speculative Psychology
Deneysel kanıta veya ampirik araştırmaya dayanmaksızın, tamamen varsayım ve desteklenmeyen teorilere dayanan psikolojik yaklaşım.
İncele