Yüzey Yapısı
Base Structure
Tanım
Noam Chomsky'nin evrensel dilbilgisi teorisinde, bir cümlenin fonetik olarak seslendirilen veya yazılan dışsal biçimsel düzenlemesini ifade eden terim.
Örnek Vaka / Uygulama
'Köpek adamı ısırdı' cümlesi ile 'Adam köpek tarafından ısıtıldı' cümlesi, farklı yüzey yapılarına (base structure) sahip olmalarına rağmen, zihinsel düzeyde aynı derin yapısal anlamı (kimin ısırıp kimin ısırdığı bilgisini) paylaşırlar.
Derin Analiz
Psikolinguistik ve bilişsel bilimler bağlamında 'base structure' kavramı, Chomskyci üretken dilbilgisi modelinde 'deep structure' (derin yapı) kavramıyla doğrudan ilişkilidir. APA sözlüğündeki referans yönlendirmesine göre temel yapı, derin yapıdaki anlamsal temellerin transformasyonel kurallar (transformation rules) aracılığıyla dönüştürülmesiyle ortaya çıkan yüzey düzeyindeki sentaktik organizasyondur. Bilişsel süreçler, beynin dil merkezlerinde (özellikle Broca ve Wernicke alanları) bu yapıları çözümlerken hiyerarşik sentaktik ağları aktive eder. Anlambilimsel içeriğin algılanması ve üretilmesi, derin yapıdan yüzey yapıya geçişteki bu karmaşık sinirsel hesaplamalara dayanır.
Etimoloji
İngilizce 'base' (temel, taban) ve 'structure' (yapı, kurulus) kelimelerinin birleşiminden oluşur; kökensel olarak Latince 'basis' (kaide) ve 'struere' (inşa etmek) sözcüklerine dayanır.
Karıştırmayın
Derin yapı (deep structure) ile sıklıkla karıştırılır; derin yapı cümlenin soyut anlamsal çekirdeğini temsil ederken, yüzey yapı onun işitsel veya görsel olarak tecelli eden son halidir.