Doğalcılık Yanılgısı
Naturalistic Fallacy
Tanım
Örnek Vaka / Uygulama
Bir biyo-etik veya evrimsel psikoloji tartışmasında, 'Erkeklerin atalarından kalma genetik mirasta avcılık ve saldırganlık baskın olduğu için, toplumsal hayatta da agresif ve baskın olmaları ahlaki olarak meşrudur' şeklinde kurulan bir argüman, doğalcılık yanılgısının ders niteliğinde bir örneğidir. Burada biyolojik bir olgudan ('olan') ahlaki bir norm ('olması gereken') türetilmektedir.
Derin Analiz
Felsefe, etik ve bilişsel bilimler kesişiminde yer alan bu kavram, insan zihninin ampirik verileri normatif değerlerle harmanlarken düştüğü temel bir akıl yürütme tuzağını ifade eder. G. E. Moore tarafından *Principia Ethica* eserinde temellendirilen bu yanılgı, 'iyi' gibi soyut ve değer yüklü bir kavramın, 'doğal' olan nesnel özelliklerle (örneğin 'haz veren' veya 'biyolojik olarak evrilmiş olan') birebir özdeşleştirilemeyeceğini savunur. Bilişsel düzeyde, beyin hayatta kalma odaklı verileri işlerken 'olanı' (is) 'değerli ya da doğru olanla' (ought) eşitleme eğilimindedir. David Hume’un 'olan-olması gereken' ayrımıyla (Hume's Guillotine) sıkı bir akrabalık taşır; ancak Moore bunu özellikle ahlaki niteliklerin indirgenemezliği bağlamında ele alır. Klinik ve sosyal psikolojide, bireylerin statüko yanlılığı (status quo bias) göstererek 'tarih boyunca böyle yapıldıysa doğrudur' veya 'biyolojimizde varsa ahlakidir' argümanlarına sığınmasının temel bilişsel mekanizmasını açıklar.
Etimoloji
Karıştırmayın
Hume'un 'Olan-Olması Gereken' Sorunu (Is-Ought Problem) ile sıklıkla karıştırılır veya eş anlamlı kullanılır. Her ne kadar aynı mantıksal hattı paylaşsalar da, Hume daha geniş bir mantıksal köprü eksikliğine odaklanırken, Moore spesifik olarak 'iyi' kavramının tanımlanamazlığı ve doğal özelliklere indirgenemezliği üzerine odaklanır.
Keşfetmeye Devam Edin
Buluşsal Kısayol
Buluşsal Kısayol
Heuristic
Karmaşık problemlerde hızlı ve verimli kararlar almayı sağlayan, ancak kesin doğru bir sonuç garanti etmeyen deneyim temelli bilişsel strateji.
İncele
Kendi Kendine Yönerge Veren İmgelem
Kendi Kendine Yönerge Veren İmgelem
Self-instructional İmagery
Bireyin bir beceriyi öğrenmek veya mükemmelleştirmek amacıyla zihninde oluşturduğu, geçmiş performans hatalarını düzeltmeye ya da gelecekteki hareketleri biçimlendirmeye yarayan görselleştirme süreci.
İncele
Kaçınma Titrasyonu
Kaçınma Titrasyonu
Escape Titration
Şiddeti zamanla artan caydırıcı bir uyarıcının etkisini, denemeden kaçınma tepkisi vererek belirli bir düzeyde tutma veya azaltma prosedürüdür.
İncele
Tarihsel Yanılgı
Tarihsel Yanılgı
Historical Fallacy
Bir sürecin sonucunda ortaya çıkan durumun, sanki o sürecin başından beri varmış veya sürece neden olmuş gibi yorumlanması hatasıdır.
İncele