Tarihsel Yanılgı
Historical Fallacy
Tanım
Bir sürecin sonucunda ortaya çıkan durumun, sanki o sürecin başından beri varmış veya sürece neden olmuş gibi yorumlanması hatasıdır.
Örnek Vaka / Uygulama
Cüzdanını kaybeden bir kişi, potansiyel olarak bırakabileceği birkaç yeri hatırlar. İlk baktığı yerde cüzdanını bulduğunda, aslında arama sürecinin bir sonucu olarak edindiği 'cüzdanın nerede olduğunu bilme' bilgisini, sürecin başından beri bildiğini varsayar ve yanılır.
Derin Analiz
Bilişsel bilimler ve felsefi kökenli psikoloji yazınında bu kavram, zihnin nedensellik atfetme mekanizmalarındaki sistematik bir sapmayı ifade eder. John Dewey tarafından 1896 tarihli klasik makalesi 'The Reflex Arc Concept in Psychology'de kavramsallaştırılmıştır. Dewey, uyarıcı (stimulus) ve tepki (response) kavramlarının birbirinden katı bir şekilde izole edilerek ele alınmasının bu yanılgıyı doğurduğunu savunmuştur. Birey, arayış veya bilişsel işlemleme süreci sonucunda ulaştığı son bilgiyi, sürecin başlangıcındaki motivasyon veya bilgi gibi konumlandırarak retrospektif bir çarpıtma yapar. Nörobiyolojik ve bilişsel düzeyde, bellek yeniden yapılandırma (memory reconsolidation) süreçleri ve geriye dönük önyargı (hindsight bias) ile doğrudan ilişkilidir.
Etimoloji
Karıştırmayın
Geriye dönük önyargı (hindsight bias) ile sıklıkla karıştırılır. Geriye dönük önyargı genel olarak bir olayın sonucunu öğrendikten sonra 'bunu zaten biliyordum' demeyi kapsarken, tarihsel yanılgı özellikle dinamik bir sürecin nihai çıktısının, o sürecin mekanizmasının ya da nedeni olarak hatalı bir şekilde konumlandırılmasını hedefler.