Özel Amaçlı Kategori
Ad Hoc Category
Tanım
Önceden var olan bilişsel şemalardan bağımsız olarak, belirli bir anlık gereksinimi veya özel bir kriteri karşılamak üzere dinamik biçimde oluşturulan geçici kategoridir.
Örnek Vaka / Uygulama
Kamp yaparken şiddetli bir yağmura yakalanan bir bireyin, çadırı sabitlemek ve eşyaları korumak için etrafta bulduğu taşları, sırt çantasının yağmurluğunu ve kalın dalları 'acil durum bariyeri malzemeleri' adı altında tek bir işlevsel kategoride birleştirmesi.
Derin Analiz
Bilişsel bilimlerde kategorizasyon süreçleri uzun süre katı taksonomik yapılar ve temel düzey kategoriler üzerinden incelenmiştir. Ancak Barsalou'nun çalışmaları, insan zihninin sadece 'meyveler' veya 'araçlar' gibi sabit kümelerle değil, anlık hedeflere hizmet eden esnek yapılarla da çalıştığını göstermiştir. Örneğin 'yangında evden kurtarılacak eşyalar' kategorisi, daha önce deneyimlenmemiş veya bellekte hazır bir etiket olarak bulunmayan bir bağlamda, prefrontal korteksin yürütücü işlevleri ve çalışma belleğinin anlık manipülasyonu ile üretilir. Bu süreç, semantik belleğin katı kurallarından ziyade durumsal hedeflere odaklanan dinamik bir kavramsal entegrasyon gerektirir.
Etimoloji
Latince 'ad hoc' (özel olarak bu için, belirli bir amaçla) ifadesinden türetilmiş olup, bilişsel psikolojide önceden saklanmış taksonomik hiyerarşilere dayanmayan, anlık gereksinimlerle oluşturulan kavramsal yapıları tanımlar.
Karıştırmayın
Temel düzey kategori (basic-level category) ile karıştırılır; temel düzey kategoriler (örneğin 'köpek' veya 'sandalye') uzun süreli bellekte saklanan ve otomatik olarak erişilen sabit yapılarken, özel amaçlı kategoriler tamamen durumsal ve geçicidir.