Kronik Erişilebilir Yapılar
Chronically Accessible Constructs
Tanım
Bireyin geçmiş deneyimleri, kişilik özellikleri veya mesleki yönelimleri doğrultusunda sıkça aktive ettiği ve bu nedenle yeni uyarıcıları yorumlarken zihne en hızlı gelen bilişsel kategoriler veya fikirler.
Örnek Vaka / Uygulama
Moda endüstrisinde çalışan bir kişinin, sokakta yürürken insanların üzerindeki kıyafetleri, dikiş kalitelerini ve renk uyumlarını, çevredeki diğer detaylardan (mimari, sesler veya genel kalabalık) bağımsız olarak ilk fark eden ve zihninde kategorize eden kişi olması. Bu bireyin zihnindeki 'stil ve moda' şemaları kronik erişilebilir yapılara örnektir.
Derin Analiz
Bilişsel psikoloji ve sosyal biliş literatüründe, insan zihninin sınırlı bilişsel kapasiteyle karmaşık dünyayı anlamlandırma çabasının bir ürünüdür. Bu yapılar, bellekte düşük eşikli aktivasyon potansiyeline sahiptir; yani dış dünyadan çok az bir ipucu aldıklarında bile anında tetiklenirler. Şema kuramı ve hazırlama (priming) paradigması bağlamında ele alındığında, kronik erişilebilir yapılar kısa süreli dışsal uyarıcılardan ziyade, uzun süreli bellek ağlarındaki kalıcı sinaptik güçlenmeler ve tekrarlayan bilişsel alışkanlıklar yoluyla şekillenir. Örneğin, klinik psikologlar mesleki deformasyon veya eğitimleri gereği insan davranışlarını patoloji veya savunma mekanizmaları perspektifinden değerlendirmeye zihinsel olarak 'kronik' biçimde eğilimlidirler. Bu durum, bellek ağlarında belirli yolların diğerlerine kıyasla miyelinleşmiş otobanlar gibi sürekli açık kalmasıyla ve algısal süzgecin bu yapılar üzerinden filtrelenmesiyle açıklanır.
Etimoloji
Latince 'chronicus' [zamanla ilgili, sürekli] ve 'accedere' [yaklaşmak, ulaşmak] kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir; zihinsel içeriklerin kalıcı olarak ulaşılabilir olma halini ifade eder.
Karıştırmayın
Geçici Erişilebilirlik (Temporary Accessibility) ile sıklıkla karıştırılır. Geçici erişilebilirlik, hemen öncesinde maruz kalınan bir uyarıcı (priming) nedeniyle anlık olarak aktive olan yapıları kapsarken; kronik erişilebilirlik, kişinin uzun vadeli kimliği, ilgi alanları veya geçmiş yaşantıları sonucu kalıcı olarak hazırda bekleyen bilişsel eğilimleri ifade eder.