Yetenek-uygulama Etkileşimi
Aptitude–treatment İnteraction (ATI)
Tanım
Bireysel özelliklerin (bilişsel stiller, kişilik özellikleri veya yetenekler) bir müdahale veya öğretim yönteminin etkinliğini belirleme derecesidir.
Örnek Vaka / Uygulama
Yüksek sözel çalışma belleği kapasitesine sahip bir danışana yapılandırılmış, ağırlıklı olarak bibliyoterapi ve sözel içgörü odaklı bir psikoterapi uygulandığında semptom gerilemesi hızlanırken; aynı tedavi protokolü yüksek görsel-uzamsal algı yeteneğine ancak düşük sözel ifade becerisine sahip bir bireye uygulandığında aynı derecede etki göstermez. İkinci vakada, görsel materyaller ve şemalar içeren bir müdahale çok daha yüksek klinik kazanç sağlar.
Derin Analiz
Eğitim psikolojisi ve psikoterapötik bağlamlarda temellenen yetenek-uygulama etkileşimi, tek tip müdahale yaklaşımının sınırlılıklarını ampirik olarak ele alır. Bireyin nörobiyolojik ve bilişsel profili (örneğin yüksek mekansal zeka veya sözel yatkınlık), sunulan enformasyonun işlenme biçimiyle etkileşime girer. İstatistiksel olarak bu durum, moderasyon analiziyle incelenen bir etkileşim terimidir; yani bağımsız değişkenin (müdahale türü) bağımlı değişken (öğrenme çıktısı veya iyileşme) üzerindeki etkisi, üçüncü bir değişkenin (bireysel yetenek) düzeyine göre farklılık gösterir. Klinik pratikte, hastanın nöropsikolojik profiline göre psikoterapi ekolünün (örneğin bilişsel-davranışçı veya dinamik) kişiselleştirilmesini teorize eder.
Etimoloji
Latince 'aptitudo' (uygunluk, elverişlilik) ve 'tractare' (idare etmek, ele almak, tedavi etmek) sözcüklerinin bileşiminden türetilmiştir; Lee J. Cronbach ve Richard Eric Snow tarafından 1977 yılında literatüre kazandırılmıştır.
Karıştırmayın
Ana etkileşim (main effect) ile karıştırılabilir; ancak temel fark, burada iki değişkenin ortak ve bağımsız etkisinden ziyade, bir değişkenin düzeyinin diğerinin etkisini modifiye etmesidir. Ayrıca 'tedavi uyumu' (treatment compliance) kavramından tamamen farklıdır; uyum hastanın tedaviye katılımını ifade ederken, ATI bireysel nitelik ile tedavi yönteminin uyumunu inceler.