Yatkınlık
Disposition
Tanım
Bir bireyi diğerlerinden ayırt eden, tekrarlayan davranışsal, bilişsel veya duyuşsal eğilimler bütünü.
Örnek Vaka / Uygulama
Sosyal ortamlarda sürekli olarak tehdit unsurlarını tarama ve olumsuz senaryolara odaklanma eğilimi gösteren bir bireyin, belirsiz durumlarda bile kaygılı tepkiler verme yatkınlığına sahip olması.
Derin Analiz
Kişilik psikolojisi ve davranış bilimlerinde yatkınlık (disposition), bireyin içsel yapısından kaynaklanan ve farklı durumlarda tutarlılık gösteren potansiyel tepki kalıplarını ifade eder. Allport'un kişilik teorisinde merkezi ve ikincil eğilimler olarak sınıflandırılan bu yapılar, uyaranlara karşı gösterilen örtük hazırlık durumlarını barındırır. Nörobiyolojik düzeyde, genetik ve epigenetik süreçlerle şekillenen nöral devrelerin (özellikle limbik sistem ve prefrontal korteks bağlantısallığı) belirli uyaranlara karşı eşik değerini belirler. Çevresel faktörlerle etkileşime girmeden önce var olan bu latent eğilim, fenotipik düzeyde gözlemlenebilir davranışlara dönüşme olasılığını, yani istatistiksel bir olasılık vektörünü temsil eder.
Etimoloji
Latince 'disponere' (düzenlemek, yerleştirmek, konumlandırmak) fiilinden türetilmiş olup, 'dis-' (ayrılma, dağılım) ve 'ponere' (koymak) köklerinin birleşiminden meydana gelir.
Karıştırmayın
Durumsal durum (state) ile karıştırılır; yatkınlık kalıcı ve yapısal bir eğilimken, durum geçici ve çevresel koşullara bağlı anlık bir tepkidir.