Önyargılı Ayrıntılandırma
Biased Elaboration
Tanım
Bireylerin tutumlarıyla ilgili bilgileri işlerken, önceden sahip oldukları inançları destekleyecek yönde belirli bir değerlikte değerlendirme tepkileri üretme eğilimi.
Örnek Vaka / Uygulama
Sıkı bir diyet programını savunan bir bireyin, aralıklı orucun zararlarını anlatan bilimsel bir makale okurken, metodolojik eksiklikleri abartıp kendi tezini destekleyen ufak bir istatistiksel detayı gün boyunca zihninde evirip çevirerek savunmasını güçlendirmesi.
Derin Analiz
Bilişsel psikoloji ve tutum değişim modelleri çerçevesinde, özellikle Elolaborasyon Olasılık Modeli (Elaboration Likelihood Model - ELM) bağlamında incelenir. Bireyler çelişkili bilgiyle karşılaştıklarında, mevcut bilişsel şemalarını korumak adına argümanları tarafsız bir süzgeçten geçirmek yerine, kendi görüşlerini doğrulayacak kanıtları zihinsel olarak derinleştirir ve zıt kanıtları zayıflatır. Bu süreç, temelde bir doğrulama yanlılığı (confirmation bias) mekanizması olup, merkezi işlem yoluyla (central route) gelen bilginin bile savunmacı bir motivasyonla manipüle edilmesine yol açar.
Etimoloji
İngilizce 'biased' (taraflı, önyargılı; Eski Fransızca 'biais' [eğim, çapraz]) ve 'elaboration' (ayrıntılandırma, derinleştirme; Latince 'elaborationem' [özenle işleme, üretme]) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Doğrulama yanlılığı (confirmation bias) genel bilgi arama ve hatırlama eğilimini kapsarken, önyargılı ayrıntılandırma (biased elaboration) özellikle mevcut argümanların zihinsel olarak işlenme ve üretilme sürecindeki yönlü çabayı ifade eder.
Keşfetmeye Devam Edin
Doğrulama Yanlılığı
Confirmation Bias
Bireyin önceden var olan inançlarını, hipotezlerini veya beklentilerini destekleyen bilgileri seçici olarak arama, hatırlama ve bu yönüyle doğrulayan kanıtlara aşırı değer atfederken çelişkili verileri görmezden gelme eğilimidir.
Bilişsel Çelişki
Cognitive Dissonance
Bilişsel sistemdeki iki veya daha fazla inanç, tutum veya davranış arasında tutarsızlık olduğunda ortaya çıkan ve bireyde güçlü bir motivasyonel gerilim yaratan hoş olmayan psikolojik durum.