Dikkat Dalgalanması
Attention Fluctuation
Tanım
Bireyin belirli bir uyarıcıya veya göreve yönelik odaklanma kapasitesinin, zaman içinde istemsiz ve periyodik olarak azalması ya da artması durumudur.
Örnek Vaka / Uygulama
Bilgisayar tabanlı sürekli performans testinde (CPT) otuz dakika boyunca ekrana gelen rastgele harfler arasında sadece 'X' harfi çıktığında tuşa basması istenen bir bireyin, ilk on dakikada yüksek bir isabet oranı yakalamasına rağmen, sonraki dakikalarda dikkatinin çözülmesi nedeniyle tepki sürelerinin düzensizleşmesi ve ihmal hatalarının artması.
Derin Analiz
Dikkat dalgalanması, insan bilişsel sisteminin sınırlı kaynak yönetimiyle doğrudan ilişkilidir. Nörobiyolojik düzlemde, prefrontal korteks ile parietal bölgeler arasındaki yürütücü işlev ağlarının (executive attention networks) ve locus ceruleus-norepinefrin sisteminin tonik ve fazik aktivitelerindeki osilasyonlarla tetiklendiği düşünülmektedir. Bu dalgalanmalar, yorgunluk, uyku yoksunluğu veya uyarıcı monotonluğundan kaynaklanabileceği gibi, dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu (DEHB) gibi klinik tablolarda da temel bir endofenotip olarak karşımıza çıkar. Bilişsel testlerde reaksiyon süresi varyabilitesinin artmasıyla ampirik olarak ölçülebilir.
Etimoloji
Latince 'attendere' [yöneltmek, odaklanmak, ad-' [-e/-a doğru] + 'tendere' [gerilmek, uzanmak] ile Orta İngilizce 'fluctuatio' [dalgalanma, suyun med-cezir hareketi] kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Dikkat dağınıklığı (distractibility) ile karıştırılır; dikkat dağınıklığı dış uyarıcılar tarafından odak bozulmasını ifade ederken, dikkat dalgalanması dışsal bir çeldirici olmasa dahi dikkatin kendi içsel ritmiyle zayıflayıp güçlenmesini kapsar.