İkili Süreç Teorisi
Dual Process Theory
Tanım
İnsan zihninin ve karar verme mekanizmalarının iki farklı bilişsel süreç üzerinden işlediğini savunan teorik çerçeve: Hızlı, sezgisel ve otomatik işlemler ile yavaş, analitik ve kontrollü işlemler.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir sürücünün aniden yola fırlayan bir yayaya çarpmamak için milisaniyeler içinde direksiyonu kırması (Sistem 1 - Otomatik/Sezgisel), ardından kenara çekip kalp atışlarını sakinleştirirken 'Acaba alternatif bir rota mı seçseydim?' diye rasyonel bir plan yapması (Sistem 2 - Kontrollü/Analitik).
Derin Analiz
Bilişsel bilimler ve karar psikolojisinde, insan bilişinin monolitik olmadığını, aksine paralel çalışan iki temel sistem üzerine kurulduğunu öne sürer. Daniel Kahneman ve Amos Tversky’nin öncülüğünü yaptığı bu yaklaşım, genellikle 'Sistem 1' (hızlı, örtük, duygusal, zahmetsiz) ve 'Sistem 2' (yavaş, açık, mantıksal, çaba gerektiren) olarak kategorize edilir. Bellek çalışmalarında ise hatırlama (recollection) ve aşinalık (familiarity) gibi ikili işlevleri açıklar. Nörobiyolojik düzeyde; amigdala ve bazal ganglionlar gibi evrimsel olarak eski alt kortikal yapıların otomatik süreçleri yönettiği, prefrontal korteksin ise kontrollü, analitik ve mantıksal yürütücü işlevlerden sorumlu olduğu nörogörüntüleme çalışmalarıyla desteklenmektedir. Karmaşık uyarıcılara verilen tepkilerde bu iki sistem sürekli bir etkileşim veya rekabet halindedir.
Etimoloji
Latince 'dualis' (ikiye ait, ikili) ve 'processus' (ilerleme, gidişat, süreç) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Bilişsel Çelişki (Cognitive Dissonance) ile karıştırılır; bilişsel çelişki çelişen inançların yarattığı psikolojik rahatsızlığı incelerken, ikili süreç teorisi düşüncenin ve kararların üretim mekanizmasındaki iki farklı yolu (otomatik vs. analitik) ele alır.
Keşfetmeye Devam Edin
Zihin Gezinmesi
Zihin Gezinmesi
Mind Wandering
Düşüncelerin eldeki görevden uzaklaşarak başka konular üzerinde istemsiz ve geniş bir yelpazede gezinmesi durumu.
İncele
Genelleme
Genelleme
Generalization
Sınırlı sayıda spesifik gözlem veya vakadan yola çıkarak ortak özellikleri soyutlama ve bunları daha geniş bir kategoriye veya popülasyona uygulama bilişsel süreci.
İncele
Etimoloji
Etimoloji
Etymology
Sözcüklerin ve biçimbirimlerin kökenini, tarihsel gelişim süreçlerini ve anlam değişimlerini inceleyen dilbilim ve filoloji dalıdır.
İncele
İdealizm
İdealizm
İdealism
Gerçekliğin zihinden bağımsız olmadığını, maddi dünyanın temelinde zihinsel, tinsel veya kavramsal bir öz bulunduğunu savunan felsefi ve ontolojik duruş.
İncele