Örtük Davranış
Covert Behavior / İmplicit Behavior
Tanım
🔹 1. (covert behavior):
Dışarıdan doğrudan gözlemlenemeyen, yalnızca özne tarafından rapor edilebilen veya dolaylı olarak çıkarılabilen zihinsel ve fizyolojik süreçler.
🔹 2. (implicit behavior):
Doğrudan gözlemlenemeyen, ancak özel enstrümanlar aracılığıyla ölçülebilen veya bilişsel süreçler ile fizyolojik tepkiler yoluyla dolaylı olarak çıkarılabilen davranış biçimi.
Örnek Vaka / Uygulama
🔹 1. (covert behavior): Topluluk önünde konuşma yapacak bir kişinin dışarıdan tamamen sakin görünmesi (açık davranışı) ancak zihninde sürekli başarısız olacağını hayal etmesi ve felaket senaryoları kurgulaması (örtük davranışı) tipik bir örnektir. 🔹 2. (implicit behavior): Klinik bir mülakat sırasında panik bozukluk hastasının sakin görünmesine rağmen, kalp atım hızı değişkenliğinin ve avuç içi terlemesinin (GSR) aniden yükselmesi örtük davranışa somut bir örnektir.
Derin Analiz
🔹 1. (covert behavior):
Radikal davranışçılık ve bilişsel psikoloji ekseninde örtük davranış, açık davranışın (overt behavior) aksine, ampirik olarak çıplak gözle veya standart dışsal araçlarla doğrudan ölçülemeyen içsel olayları kapsar. Zihinde canlandırma, problem çözme, içsel konuşma, hayal kurma ve hatta otonom sinir sisteminin ince içsel tepkileri bu kategoriye girer. Bilişsel-davranışçı terapilerde (BDT), danışanın bu gizli süreçleri (otomatik düşünceler gibi) fark etmesi ve ampirik olarak test etmesi, değişimin mekanik temelini oluşturur. Ölçümü genellikle öz-bildirim (self-report) ölçeklerine veya dolaylı psikofizyolojik göstergelere dayanır.
🔹 2. (implicit behavior):
Bilişsel bilimler ve davranış analizinde örtük davranış, bireyin dış dünyaya yansıttığı overt (açık) hareketlerin aksine, zihinsel operasyonların ve otonom sinir sistemi aktivitelerinin alanına girer. Bireyin kendi de farkında olmadığı bu süreçler; elektroensefalografi (EEG), fonksiyonel manyetik rezonans görüntüleme (fMRI) veya Galvanik Deri Tepkisi (GSR) gibi araçlar kullanılmadan çıplak gözle saptanamaz. Bellek sistemleri, otomatik duygu düzenleme mekanizmaları ve örtük öğrenme süreçleri bu kategoride incelenir.
Etimoloji
🔹 1. (covert behavior):
Latince 'coopertus' (örtülü, gizli, kapalı) sözcüğünden türetilmiş olup, davranışçılık literatüründe dışarıdan doğrudan gözlemlenemeyen süreçleri tanımlamak için kullanılır.
🔹 2. (implicit behavior):
Latince 'implicitus' (bükülmüş, sarılmış, içine katlanmış) sözcüğünden türetilmiş olup, açıkça görünmeyen, içselleştirilmiş ve gizil durumları ifade eder.
Karıştırmayın
🔹 1. (covert behavior):
Açık davranış (overt behavior) ile karıştırılır; açık davranış dışarıdan doğrudan gözlemlenebilir ve ölçülebilirken, örtük davranış tamamen öznenin iç dünyasında gerçekleşir ve dışarıdan ancak çıkarım yoluyla tahmin edilebilir.
🔹 2. (implicit behavior):
Açık davranış (overt behavior) ile karıştırılır; açık davranış dışarıdan gözlemlenebilir fiziksel eylemleri kapsarken, örtük davranış içsel ve ölçüm araçları gerektiren tepkileri ifade eder.
Keşfetmeye Devam Edin
Örtük Bellek
Örtük Bellek
İmplicit Memory
Geçmişteki deneyimlerin, bilinçli bir hatırlama çabası veya farkındalık olmaksızın davranışları ve performansları dolaylı olarak etkilediği uzun süreli bellek türü.
İncele
Bilişsel Süreç
Bilişsel Süreç
Cognitive Process
Bilginin edinilmesi, saklanması, yorumlanması, işlenmesi ve kullanılmasında rol oynayan tüm zihinsel işlevlerin genel adıdır.
İncele