Sentez Yoluyla Analiz
Analysis By Synthesis
Tanım
Duyusal girdilerin tanınması ve yorumlanmasında veri-sürücülü (bottom-up) ile kavram-sürücülü (top-down) süreçlerin etkileşimini savunan bilgi işlemleme modeli.
Örnek Vaka / Uygulama
Gürültülü bir ortamda telefonla konuşan bir kişinin, karşı taraftaki kelimenin bazı ses birimleri (fonemler) eksik veya bozuk olmasına rağmen, cümlenin bağlamından hareketle o kelimeyi zihninde tamamlayarak anlamlandırması.
Derin Analiz
Bilişsel psikoloji ve algı kuramları bağlamında sentez yoluyla analiz, zihnin pasif bir alıcı olmadığını, aksine duyusal veriyi işlerken aktif hipotez test etme döngüleri kullandığını öne sürer. Özellikle konuşma algısı ve dil işlemede, birey önce uyarıcının fiziksel niteliklerini analiz eder (veri-sürücülü). Ardından bellekten gelen bağlamsal bilgiyle bu girdiye yönelik içsel bir taslak veya denence sentezler. Bu içsel temsiller, orijinal duyusal girdiyle karşılaştırılarak algısal karara varılır.
Etimoloji
İngilizce 'analysis' (Eski Yunanca 'analysis': parçalara ayırma, çözme < 'analyein') ve 'synthesis' (Eski Yunanca 'synthesis': birleştirme, kompozisyon < 'syn-' [birlikte] + 'tithenai' [koymak]) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Saf yukarıdan aşağıya (top-down) işleme (yalnızca beklentilere dayalı algı) ve saf aşağıdan yukarıya (bottom-up) işleme (yalnızca duyusal verilere dayalı algı). Ayırt edici fark, sentez yoluyla analiz modelinin bu iki yönlü akışın eşzamanlı etkileşimini ve döngüsel karşılaştırmasını temel almasıdır.