Soğuk Biliş
Cold Cognition
Tanım
Duygusal motivasyon, arzu veya hislerin barınmadığı, tamamen mantıksal, nesnel ve olgusal bilgi işlemleme süreçlerini ifade eden bilişsel kavram.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir veri analistinin, kişisel hislerini veya piyasa kaygılarını bir kenara bırakarak tamamen istatistiksel verilere dayanarak bir şirketin yıllık mali raporunu objektif bir şekilde incelemesi soğuk bilişe örnektir.
Derin Analiz
Soğuk biliş, insan zihninin bilgisayar benzeri veri işleme kapasitesini temsil eder. Robert P. Abelson tarafından 1963 yılında literatüre kazandırılan bu kavram; problem çözme, mantık yürütme, anlamsız hece ezberleme veya tamamen olgusal verileri analiz etme gibi afektif (duygusal) yükten bağımsız işlemleri kapsar. Nörobiyolojik düzeyde, bu tür süreçler ağırlıklı olarak prefrontal korteksin dorsolateral bölgeleri gibi yürütücü işlevlerle ilişkili ağlar tarafından yönetilir; limbik sistemin (özellikle amigdalanın) modülasyonu bu süreçte minimum düzeydedir. Karşıtı olan sıcak biliş (hot cognition) ise motivasyonun, inançların ve duyguların karar alma mekanizmalarını doğrudan etkilediği durumları nitelendirir.
Etimoloji
İngilizce 'cold' (soğuk, duygudan arınmış) ve Latincפ 'cognitio' (bilme, öğrenme, tanıma; *cognoscere* fiilinden türetilmiştir) sözcüklerinin birleşiminden oluşur.
Karıştırmayın
Sıcak biliş (hot cognition) ile karıştırılır; sıcak bilişte duygular, arzular ve motivasyonlar bilişsel süreci aktif olarak şekillendirirken, soğuk bilişte süreç tamamen duygudan arınmış, saf bilgi işleme dayalıdır.