Öz İlişkisel Temalar
Core Relational Themes
Tanım
Bilişsel değerlendirme kuramında, bireyin belirli olayların kendi iyilik hali üzerindeki özgül anlamını yargılayarak spesifik duygusal durumlar tetiklemesi süreci.
Örnek Vaka / Uygulama
Klinik bir seans sırasında danışan, iş yerindeki yöneticisinin kendisini kasıtlı olarak projeden dışladığını ve bunun 'emeklerinin gasp edilmesi' anlamına geldiğini ifade eder. Terapist, bu ifadenin altındaki öz ilişkisel temanın haksız bir ihlal (öfke tetikleyicisi) olduğunu belirleyerek danışanın ego katılımı ve baş etme potansiyeli üzerindeki bilişsel çarpıtmalarını yapılandırır.
Derin Analiz
Richard Lazarus'un Bilişsel Değerlendirme Kuramı'nın (Cognitive Appraisal Theory) merkezinde yer alan öz ilişkisel temalar, bireyin çevreyle olan etkileşimini adaptif bir süzgeçten geçirdiği temel bilişsel kategorilerdir. Her tema; hedefe uygunluk (goal relevance), ego katılımı (ego involvement) ve baş etme potansiyeli (coping potential) olmak üzere üç yapısal bileşenden oluşur. Örneğin, haysiyetin ya da özsaygının haksız bir ihlaline maruz kalındığına dair yapılan birincil ve ikincil değerlendirmeler 'öfke' temasını doğururken; ulaşılamaz bir hedefin yarattığı kayıp 'üzüntü' temasını tetikler. Bu mekanizma, duyguların yalnızca ampirik uyarıcılara verilen otomatik refleksler olmadığını, aksine kişinin içsel değerleri ve çevresel talepleri arasındaki dinamik ve anlam odaklı bir müzakere süreci olduğunu kanıtlar.
Etimoloji
İngilizce 'core' (Latince 'cor', kalp/öz) + 'relational' (Latince 'relatus', taşınan/bağlantılı) + 'theme' (Yunanca 'thema', ortaya konulan/yerleştirilen şey) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Birincil değerlendirme (primary appraisal) süreciyle sıkça karıştırılır; ancak birincil değerlendirme olayın genel olarak 'iyi mi yoksa kötü mü' olduğunu saptayan ilk genel filtreyken, öz ilişkisel tema bu filtrenin sonucunda beliren spesifik duygunun (kıskançlık, utanç, gurur) ta kendisidir.
Keşfetmeye Devam Edin
Bilişsel Değerlendirme
Bilişsel Değerlendirme
Cognitive Assessment
Öğrenme, bellek, yargılama ve akıl yürütme gibi üst düzey zihinsel işlevlerin sistematik ve standartlaştırılmış yöntemlerle ölçülmesi ve değerlendirilmesi süreci.
İncele
Birincil Değerlendirme
Birincil Değerlendirme
Primary Appraisal
Bireyin karşılaştığı bir uyaranın veya durumun kendi refahı, hedefleri ve değerleri açısından taşıdığı önemi ve tehdit potansiyelini anlık olarak saptadığı ilk bilişsel değerlendirme aşamasıdır.
İncele
İkincil Değerlendirme
İkincil Değerlendirme
Secondary Appraisal
Bireyin, birincil değerlendirme sonucunda stresli veya tehdit edici olarak algıladığı bir çevresel durumla başa çıkma kaynaklarını ve kapasitesini değerlendirdiği zihinsel süreç.
İncele
Başa Çıkma Potansiyeli
Başa Çıkma Potansiyeli
Coping Potential
Bireyin, çevresel talepleri veya kişisel yükümlülükleri başarıyla yönetebilme ihtimaline yönelik Bilişsel değerlendirmesi.
İncele